Sau gần 3 tháng phát động, cuộc thi với mục đích tìm kiếm phương án thiết kế kiến trúc tốt nhất, mở rộng và nâng cấp cơ sở hạ tầng, tạo một tổng thể hài hòa, đảm bảo sự thuận tiện của các khối nhà chức năng và cảnh quan chung của bệnh viện, với các phòng điều trị phù hợp cho đối tượng cán bộ, để nâng cao chất lượng công tác khám chữa bệnh. Hội đồng thi tuyển gồm nhiều chuyên gia là những người đầu ngành đã nghiêm túc, dành thời gian đầy đủ để xem xét phương án. Phương thức chấm thi và các tiêu chí chấm thi đã được Ban tổ chức thực hiện đảm bảo khách quan, trung thực, thẳng thắn, tôn trọng sản phẩm tư vấn đầy đủ và hoàn toàn công bằng, minh bạch.
Căn cứ kết quả đánh giá, phương án dự thi BC09 của Công ty CP thiết kế kiến trúc và xây lắp Hà Nội đã đạt giải Nhất của cuộc thi. Đây là phương án có kiến trúc hiện đại, dây chuyền hợp lý, phân khu cức năng rõ ràng, đã đáp ứng yêu cầu chuyên môn của bệnh viện, có tính khả thi cao, tuân thủ quy hoạch xây dựng đã duyệt của Bệnh viện
Trao giải Nhất của cuộc thi tuyển
Kết quả thi tuyển:
Giải Nhất:mã số BC09 của Công ty CP thiết kế kiến trúc và xây lắp Hà Nội.
Giải Nhì: mã số AZ82 của Công ty CP kiến trúc xây dựng ARIAL.
Đối với người nông dân; khởi đầu xem đất nông nghiệp là nguồn sống, với quy mô nhỏ là nơi tạo nguồn thực phẩm cho gia đình; với quy mô lớn hơn là tài nguyên đất cho nghề nông (ít nhất cho một thế hệ của gia đình) – Nhưng cuối cùng, họ xem đất là “của để dành” của đời trước chia cho đời sau, hoặc khi có việc cần kíp, sẽ chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế của gia đình một cách hữu hiệu nhất.
Đối với dân đô thị, luôn xem nhu cầu về nhà ở/đất ở là mục tiêu quan trọng, nhằm ổn định cuộc sống lâu dài, thể hiện sự “an cư – lạc nghiệp”. Do vậy, với người trẻ và những người ít có điều kiện về tài chính, thường chọn mua đất nông nghiệp, có khả năng chuyển đổi mục đích sang xây dựng, hay đang có một phần là đất ở đô thị trong đất nông nghiệp; nhằm đáp ứng điều kiện kinh tế trước mắt, nhưng không quên mưu cầu phát sinh lợi nhuận từ giá trị “địa ốc” khi cần chuyển dịch “sang nhượng” sau này.
Đây là những nhu cầu chính đáng và xuất phát điểm từ cuộc sống của người dân (dù đô thị hay nông thôn), nhưng cũng từ đó phát sinh các ý niệm tương đồng hoặc khác biệt giữa các chuyên gia và những nhà quản lý (về quy hoạch đô thị, xây dựng nông thôn mới, quản lý đất đai và phát triển du lịch…). Tôi thử nêu vấn đề: Sự chuyển hóa của nhóm đất nông nghiệp trong các định hướng về quy hoạch xây dựng, phát triển đô thị và nông thôn được ứng xử như thế nào (từ quy định pháp luật đến thực tiễn cuộc sống)?
Đà Lạt với hình ảnh đặc trưng “Thành phố trong rừng và Rừng trong thành phố” và cây thông được xem là loại “cây xanh đô thị đô thị đặc thù”.
Với kinh nghiệm từ những năm quản lý quy hoạch đô thị tại một vùng đô thị miền núi có nhiều đặc trưng, bản sắc (như thành phố Đà Lạt – tỉnh Lâm Đồng), tôi muốn chia sẻ những trăn trở về quá trình nhận thức, nhìn nhận sự chuyển mình, hoán đổi chức năng từ nhóm đất nông nghiệp sang nhóm đất phi nông nghiệp trong vận hành, quản lý quy hoạch xây dựng, tham mưu, ban hành chính sách, góp phần thúc đẩy lộ trình phát triển đô thị và nông thôn tại tỉnh Lâm Đồng. Phạm vi bài viết đề cập giới hạn trong lĩnh vực đất rừng sản xuất – chuyên trồng thông và đất sản xuất nông nghiệp – chuyên trồng cây, hoa, chăn nuôi gia súc/gia cầm… (thuộc Nhóm đất nông nghiệp); và với các loại đất sử dụng vào mục đích công cộng – được phép đầu tư xây dựng các dự án mang tính chất thương mại, dịch vụ, khu vui chơi – giải trí, khu du lịch – sinh thái và nghỉ dưỡng… (thuộc Nhóm đất phi nông nghiệp).
Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn
1. Quan điểm chung về phát triển đô thị và nông thôn
Về quy hoạch đô thị: Phương châm phát triển luôn đồng nghĩa với việc cân đối hợp lý các quỹ đất. Trong đó, phản ánh kỳ vọng gia tăng quỹ đất phi nông nghiệp làm nguồn lực phát triển kinh tế đô thị, đồng thời phát sinh tăng quỹ đất ở đô thị và hình thành các khu dân cư mới để mong thay đổi diện mạo đô thị, nhằm tạo sức hút và động lực “tăng cơ học” từ số dân nhập cư. Việc tích tụ các quỹ đất nông nghiệp (nói chung) và đất rừng sản xuất (nói riêng) trong lòng đô thị vẫn còn đó nỗi lo mất kiểm soát trong trật tự xây dựng và lấn chiếm đất từ quỹ đất nông – lâm hiện hữu (do Nhà nước không cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất và Chính quyền cơ sở không cưỡng được sức ép của thị trường bất động sản luôn manh động)…
Về xây dựng và phát triển “nông thôn mới”, khi đạt ngưỡng công nhận 19 tiêu chí xây dựng “nông thôn mới”, sớm nhìn thấy viễn cảnh phố thị khang trang, xóm làng ngăn nắp, môi trường sạch đẹp tại vùng nông thôn,…; lập tức giá cả đất đai chuyển động, “tiếng lành đồn xa” dẫn đường cho các nhà đầu tư và kinh doanh bất động sản đến khảo sát thực địa, thăm dò chủ trương, xin đầu tư hoặc tài trợ kinh phí lập đồ án quy hoạch… Từ đó, các nhà hoạch định chiến lược nghĩ đến câu chuyện: Phát triển “du lịch canh nông”, tiến đến “đô thị hóa nông thôn”, xây dựng lộ trình “nâng xã lên phường và chuyển huyện thành quận”… Cũng có nghĩa là: Quỹ đất nông – lâm bước vào cuộc rượt đuổi “chuyển mục đích sử dụng đất” sang đất xây dựng, hay đất phi nông nghiệp (nói chung) và cụm từ “đất thổ cư” (trước hoặc sau khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất) trở nên có giá trị đắc địa, hấp dẫn giới săn lùng mua bán địa ốc và các nhà đầu tư dự án bất động sản…
2. Thay đổi khái niệm về đất rừng và tài nguyên rừng trong đô thị
Trước đây, những nhà quản lý lâm nghiệp và đất đai xem cây thông là tài nguyên rừng và phạm vi đất có thông đều được xem là đất rừng. Nhận định ấy hoàn toàn phù hợp các quy định lúc bấy giờ. Vì vậy, trong các đồ án quy hoạch chung đều ghi chức năng phân khu là “đất rừng” và không phân biệt 3 loại rừng (gồm: Rừng đặc dụng, rừng phòng hộ – cảnh quan và rừng sản xuất). Việc cụ thể hóa từ định hướng quy hoạch chung xây dựng đối với các khu vực được xác định là đất rừng, sẽ do ngành chức năng tiếp tục triển khai lập các đồ án “Quy hoạch lâm nghiệp” (theo quy định chuyên ngành).
Do không phân biệt tính chất 3 loại rừng, nên các khu đất được quy hoạch chung dành cho đất rừng đều thuộc các dự án quản lý, bảo vệ và trồng rừng từ các nguồn vốn cấp của Trung ương và địa phương (theo phân cấp). Với nguồn vốn hạn hẹp từ ngân sách, nhiều khu vực quy hoạch đất rừng không kịp phủ xanh cây rừng (chủ yếu là trồng thông) để gia tăng tỷ lệ độ che phủ rừng như kế hoạch; trong đó có một phần nguyên nhân do không thu hút được nguồn vốn “xã hội hóa” từ các nhà đầu tư, tham gia các loại hình đầu tư xây dựng với chức năng khác trên đất rừng.
Thông đóng vai trò chủ lực, hòa cùng các loại cây, hoa đặc hữu khác, kiến tạo nên “không gian cảnh quan xanh” khác biệt của Đà Lạt
khu vực chức năng có công trình xây dựng bố trí hoàn toàn trên đất rừng, hòa cùng công viên, cảnh quan rừng
Tuy nhiên, theo góc độ chuyên ngành “Quy hoạch đô thị”, Đà Lạt vốn là một đô thị đặc thù, được sinh ra từ những đồ án quy hoạch mang tính lịch sử, với hình ảnh đặc trưng “Thành phố trong rừng và Rừng trong thành phố”. Dĩ nhiên, Đà Lạt sẽ mang trong lòng đô thị những mảng đất rừng thông tự nhiên (hoặc được trồng mới), do giải pháp quy hoạch chung xác định. Những cây thông được tồn tại và phát triển theo thời gian, trên những thửa đất mang nhiều tên gọi khác nhau (theo đồ án quy hoạch xây dựng), như: “Đất cây xanh đô thị”, “đất hành lang hạ tầng – giao thông”, “đất công trình công cộng”, kể cả trong khuôn viên “đất ở” từ các biệt thự xây dựng từ thời Pháp thuộc…
Từ thực tiễn phát sinh và qua những ý kiến chuyên gia, giới chức tỉnh Lâm Đồng cũng dần nhận ra giá trị và thống nhất trong các văn bản, chủ trương, phê duyệt quy hoạch: Xem cây thông là loại cây-xanh-đô-thị-đặc-thù của Đà Lạt. Từ đó, việc quản lý cây thông trong đô thị sẽ tùy thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của đơn vị được giao (Ban quản lý rừng, Công ty Công trình đô thị, Ban quản lý khu du lịch/khu công nghiệp…) và mục đích sử dụng đất có thông sẽ được xem xét chuyển hóa căn cứ theo quy hoạch xây dựng được duyệt. Quá trình quản lý cho thấy: Cây thông đã được quản lý trong phạm vi đất ở có sân vườn của người dân, tại các khu đất có biệt thự Pháp được Nhà nước cho thuê, và các loại đất công sản khác trong và ngoài đô thị. Các chủ đầu tư/doanh nghiệp tư nhân cũng dành một phần kinh phí nhất định cho việc chăm sóc và trồng thông, tại các khoảnh đất cây xanh – cảnh quan được quy hoạch trong khuôn viên đất dự án…
Đến nay, có thể khẳng định: Trải qua gần 130 năm hình thành và phát triển TP Đà Lạt (1893 – 2022), cây thông đóng vai trò chủ lực, hòa cùng các loại cây xanh đặc hữu khác, kiến tạo nên không gian cảnh quan xanh khác biệt của Đà Lạt so với nhiều đô thị, nông thôn khác trong cả nước.
3. Thu hút đầu tư dự án du lịch, sinh thái và nghỉ dưỡng trên đất rừng
Từ năm 2003, đối với đất rừng sản xuất, Nhà nước quy định chỉ tiêu tác động xây dựng trên đất rừng, gồm 2 loại: Đất xây dựng kiến trúc cơ sở hạ tầng có tỷ lệ nhỏ hơn 5% và đất xây dựng công trình không có mái che có tỷ lệ nhỏ hơn 15%, được tính trên diện tích đất rừng được Nhà nước giao hoặc cho thuê để thực hiện dự án (theo Thông tư số 99, năm 2003 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Quy chế quản lý đất rừng). Việc thu hút đầu tư dự án trên đất rừng sản xuất có nhiều thuận lợi, do nhà đầu tư được phép thuê đất rừng để lập dự án, được lập thủ tục chặt hạ cây rừng để xin phép xây dựng… (căn cứ theo Giấy chứng nhận đầu tư, thiết kế quy hoạch xây dựng dự án được duyệt và hồ sơ giao đất – chuyển mục đích sử dụng đất).
Bản vẽ 1: Bản đồ các khoảnh và điểm đất trống
Bản vẽ 2: Sơ đồ Quy hoạch kiến trúc cảnh quan
Căn cứ Luật Đất đai (số 45/QH13, năm 2013), đất đai đã được phân loại thành 3 nhóm: Nhóm đất nông nghiệp, Nhóm đất phi nông nghiệp và Nhóm đất chưa sử dụng. Đến năm 2016, thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về “Phát triển rừng Tây Nguyên bền vững” và từ năm 2017 đến nay, vấn đề quản lý Nhóm đất nông nghiệp (nói chung) và đất rừng sản xuất (nói riêng) đã có những quy định rõ ràng, chặt chẽ. Cụ thể, theo Luật Lâm nghiệp (số 16/QH14, năm 2017) đối với đất rừng sản xuất đã được Nhà nước cho phép các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân thuê đất, trả tiền thuê rừng một lần hoặc hàng năm để đầu tư, xây dựng các công trình phục vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí… Tại Lâm Đồng, việc chuyển hóa đất rừng sang đất phi nông nghiệp để có thể triển khai xây dựng các công trình và hạ tầng giao thông, người sử dụng đất – tức chủ đầu tư, phải thực hiện quy trình 4 bước:
(1) Lập và trình duyệt hồ sơ “Kiểm kê hiện trạng tài nguyên rừng” tỷ lệ 1/5.000, nhằm xác định hiện trạng tuyến đường mòn lâm nghiệp, các thửa đất trống trảng cỏ (ký hiệu “DT1”) và các thửa đất nông nghiệp do dân đang sản xuất trên đất rừng (ký hiệu “DNN”); đặc biệt, là hệ thống vị trí các điểm/khoảnh đất trống có diện tích < 3.000m2, do không đủ tiêu chí tách lô trạng thái, để bổ sung vào diện tích đất trống hiện có trên đất rừng (xem bản vẽ 1).
(2) Lập và trình duyệt hồ sơ “Quy hoạch xây dựng dự án” tỷ lệ 1/2.000 – còn gọi là “Quy hoạch phân khu xây dựng khu chức năng”, nhằm xác định vị trí, diện tích các công trình xây dựng và hệ thống hạ tầng – giao thông, được bố trí hoàn toàn trên đất trống không có thông, với tỷ lệ tác động xây dựng phù hợp chủ trương đầu tư và quy định về quản lý đất rừng, tài nguyên rừng… Thông thường, các chỉ tiêu chủ yếu đối với dự án du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng trên đất rừng được phê duyệt, gồm:
Diện tích đất xây dựng công trình (có mái che) đạt tỷ lệ mật độ xây dựng thuần khoảng 40% trên từng thửa đất trống, nhưng tổng tỷ lệ tác động gộp chiếm khoảng 5% trên tổng diện tích đất rừng của dự án;
Đối với công trình hạ tầng và giao thông phân khu (không có mái che) đạt tỷ lệ mật độ xây dựng gộp khoảng 10-15% trên tổng diện tích đất rừng;
Riêng tỷ lệ độ che phủ rừng và cây xanh của khu vực dự án sau quy hoạch, phải lớn hơn hiện trạng tài nguyên rừng hiện có và đạt từ 60% trở lên (xem bản vẽ 2).
(3) Lập hồ sơ “Chuyển mục đích sử dụng đất rừng” tỷ lệ 1/2.000, trên cơ sở quy hoạch xây dựng dự án được phê duyệt; đơn vị chức năng về đất đai xác lập bản vẽ các thửa đất trống trên đất rừng để trình cấp có thẩm quyền quyết định cho thuê đất, với 3 loại giá đất thuê là: a) Thuê đất xây dựng công viên, cảnh quan, mặt nước; b) Thuê đất xây dựng hạ tầng giao thông; c) Thuê đất xây dựng công trình phục vụ mục đích của dự án.
(4) Lập hồ sơ “Thiết kế và xin cấp phép xây dựng” công trình kiến trúc và hạ tầng giao thông, trên cơ sở hồ sơ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 từng khu vực, bố trí công trình phù hợp các thửa đất trống trên đất rừng được Nhà nước cho thuê và được chuyển mục đích sử dụng đất rừng sang đất phi nông nghiệp để xây dựng dự án.
Với các quy định của Luật Đất đai và Luật Lâm nghiệp, quá trình quản lý đất rừng và tài nguyên rừng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng đã được kiểm soát từ các ngành chức năng chủ yếu (gồm: Kế hoạch và Đầu tư, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng,…) khi thu hút đầu tư dự án trên đất rừng. Việc chuyển hóa đất rừng sang đất phi nông nghiệp để thực hiện dự án, chủ đầu tư phải cam kết không xâm hại đến tài nguyên rừng thông hiện có; đồng thời gia tăng mật độ đất cây xanh, cảnh quan và độ che phủ rừng tại khu vực dự án. Các nhà đầu tư cũng đồng thuận khi nhận thấy giá trị tăng thêm từ cảnh quan, môi trường rừng đã góp phần làm tăng giá trị sinh lợi từ hiệu quả sử dụng đất và kinh doanh dịch vụ, du lịch; nên sẳn sàng hợp tác đầu tư, quản lý, trồng rừng mới tại các thửa đất được quy hoạch xây dựng xác định là đất cây xanh – cảnh quan rừng của dự án…
4. Phát triển du lịch nông thôn và cách ứng xử với đất sản xuất nông nghiệp
Trong gần 15 năm thực hiện chủ trương xây dựng nông thôn mới (từ 2008-2022), hầu hết các xã và nhiều huyện trong cả nước đã được công nhận đạt ngưỡng tiêu chí “Nông thôn mới” cho thấy diện mạo nông thôn đang thay đổi nhanh, tạo nên một sức sống mới cho quá trình phát triển địa phương. Nhiều mô hình sản xuất mới gắn với làng nghề truyền thống, kết hợp công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị doanh nghiệp khoa học, văn minh… Đặc biệt, một số doanh nghiệp tiềm năng đã tổ chức các mô hình phức hợp – đa chức năng, kết hợp sản xuất gắn với du lịch, dịch vụ, tham quan, vui chơi giải trí…; vừa quảng bá, tiếp thị, kéo dài chuỗi cung ứng, trở thành những “điểm đến” hấp dẫn du khách, mang tính khác biệt; góp phần kéo giãn du khách về hướng cách xa trung tâm đô thị và kích hoạt kinh tế nông thôn tiếp cận với nhịp sống của TP.
Phát triển du lịch nông thôn ngày càng đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách, đáp ứng xu hướng du lịch thế giới hiện nay là “Du lịch xanh – Du lịch sinh thái – Du lịch canh nông”. Do vậy, hoạt động du lịch không thể thiếu các công trình xây dựng và việc xin chuyển đổi mục đích đất xây dựng theo quy hoạch dự án, để đảm bảo thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng… là lẽ đương nhiên và phù hợp quy định. Tuy nhiên, cơ chế quản lý đối với đất sản xuất nông nghiệp chỉ ưu tiên dành cho các công trình phục vụ sản xuất nông nghiệp “thuần nông” (trồng trọt, chăn nuôi), chưa tương thích với các loại công trình mang chức năng kinh doanh – dịch vụ khác (không phải làm nông nghiệp chính thống), nên việc xin chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang xây dựng thật sự không dễ dàng, mỗi nơi ứng xử khác nhau. Đồng thời, việc quản lý xây dựng trên địa bàn nông thôn thuộc thẩm quyền cấp huyện/xã, nên một khi đất nông nghiệp không được phép chuyển mục đích, thì việc xây dựng gần như là “trái phép” và công trình xây dựng được “tồn tại” trong các khu du lịch canh nông là sự bất cập giữa quy định pháp luật và “lợi ích cục bộ” của từng địa phương khi buông lỏng quản lý (dù chủ ý hay vô tình).
Một góc nhìn khác đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ – du lịch: Hoạt động du lịch chịu sự chi phối của nhu cầu khách hàng và thị trường sản phẩm cạnh tranh. Do vậy, quy luật phát triển gần như bắt buộc các công trình xây dựng phải thích nghi với giải pháp linh hoạt trong quy hoạch xây dựng, cần có sự uyển chuyển, thay đổi đa dạng, theo thời gian, nhu cầu trước mắt và lâu dài (về: Thẩm mỹ, công năng, kiến trúc, quy mô, vị trí…). Đối với các khu du lịch vùng nông thôn rất cần có cơ chế chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang xây dựng và cấp phép xây dựng cũng phải linh hoạt, phù hợp quy định pháp luật về đất đai, xây dựng… nhưng không “dị ứng” với quy luật thị trường, theo phương châm “Quản lý để phát triển và phát triển cần được kiểm soát”.
Tại Lâm Đồng, với kỳ vọng vào sự phát triển các vùng nông thôn, khai thác tiềm năng du lịch từ đặc trưng của các vùng miền, kéo giãn sự tập trung du khách ra các vùng ngoại ô… Nhà nước cho phép hình thành mô hình xây dựng “Làng đô thị xanh” đầu tiên của cả nước và hiện nay chính quyền TP Đà Lạt đang triển khai – tại thôn Đa Lộc, xã Xuân Trường. Điểm nổi bật theo đề án này là tỉnh Lâm Đồng (đã được Bộ Xây dựng chấp thuận) ban hành quy định về tiêu chí tỷ lệ cơ cấu sử dụng đất trong giải pháp quy hoạch xây dựng đối với quỹ đất nông nghiệp là: Bố trí phần đất chuyên sản xuất nông nghiệp đạt 70%, đất xậy dựng công trình công cộng và đất ở (dành cho gia chủ và khách lưu trú) đạt 30%; trong đó tỷ lệ mật độ xây dựng công trình nhỏ hơn 40% và đất cây xanh, cảnh quan lớn hơn 50% đối với phần đất được chuyển mục đích sang đất xây dựng…
Bản vẽ 3: Giải pháp quy hoạch xây dựng mô hình khu du lịch canh nông gắn với đề xuất cơ chế
“Chuyển mục đích sử dụng đất xây dựng có thời hạn” và “Cấp giấy phép xây dựng có điều kiện”
Tình trạng bạt đồi rừng, hiến đất làm đường, gộp thửa đất nông nghiệp, phân lô bán nền trái phép và hình ảnh khu nhà ở mới của huyện đảo Phú Quốc – tỉnh Kiên Giang mang phong cách châu Âu theo cách áp đặt
Từ tiêu chí nêu trên, trong quá trình quản lý, nghiên cứu, tôi đề xuất hình thức “Chuyển mục đích sử dụng đất có thời hạn” và “cấp giấy phép xây dựng có điều kiện” (xem như cấp phép tạm) dựa trên cơ sở quy định của Luật Đất đai, Luật Xây dựng và Luật Quy hoạch đô thị (xem Bản vẽ 3). Cơ chế này không áp dụng cho trường hợp chủ đầu tư thực hiện việc chuyển mục đích sử dụng đất dài hạn (50 năm) để thực hiện hoàn chỉnh quy hoạch xây dựng dự án được duyệt một cách ổn định và không thay đổi. Theo phương pháp luận cơ bản sau:
Đồ án Quy hoạch xây dựng và Quy hoạch đô thị được phép điều chỉnh cục bộ hoặc từng phần (5 năm/1 lần), nên nhu cầu điều chỉnh quy hoạch là cần thiết nhưng không được thay đổi mục tiêu dự án khi chưa có chủ trương của cấp có thẩm quyền;
Người sử dụng đất tại các khu du lịch canh nông được đăng ký kế hoạch sử dụng đất (theo quy hoạch dự án được duyệt) từng năm hoặc định kỳ 5 năm, phù hợp với thời hạn thu tiền thuê đất để thực hiện dự án;
Nhà nước cho phép chuyển mục đích sử dụng đất sang xây dựng có thời hạn (từ 1 đến 5 năm) theo đề nghị của người sử dụng đất. Hết thời hạn cho phép sử dụng đất chuyển mục đích có thời hạn, nếu không được cấp có thẩm quyền cho phép gia hạn, phải hoàn nguyên trả lại chức năng sử dụng đất trước đó tại thửa đất hết hạn chuyển đổi;
Được cấp phép xây dựng có điều kiện (Chủ đầu tư cam kết tháo dỡ khi hết thời hạn sử dụng đất được chuyển mục đích để xây dựng); quy mô công trình xây dựng phải phù hợp các chỉ tiêu về tác động và quản lý về quy hoạch, kiến trúc của dự án;
Nhà đầu tư có nhu cầu chuyển dịch vị trí công trình sang vị trí khác hoặc thực hiện công trình tạm tại vị trí ngoài quy hoạch xây dựng dài hạn được duyệt, phải làm thủ tục này từ đầu. Lưu ý, việc xây dựng công trình tạm (theo đề xuất này) không làm tăng chỉ tiêu xây dựng của dự án, buộc nhà đầu tư phải cắt giảm quy mô xây dựng đối với các công trình chưa xây dựng theo quy hoạch dự án.
Thay lời kết
Bên cạnh những thành tựu nổi bật trong quá trình quản lý quy hoạch và phát triển đô thị, nông thôn, cũng bộc lộ một số hạn chế về mục tiêu và định hướng phát triển du lịch nông thôn, xây dựng thị trường bất động sản…
Qua thực tế khảo sát, trải nghiệm từ một số địa phương (trong và ngoài tỉnh Lâm Đồng), tôi ghi nhận như sau:
Việc triển khai các quy hoạch phân khu xây dựng và quy họach chi tiết dự án (từ chủ trương thu hút đầu tư, cho phép tài trợ kinh phí lập đồ án quy hoạch xây dựng…) diễn ra khác xa về chức năng phân khu so với định hướng quy hoạch chung ban đầu được duyệt – nhất là đối với đồ án Quy hoạch xây dựng vùng huyện và quy hoạch xã theo tiêu chí nông thôn mới;
Một số mô hình du lịch, khu dân cư tự phát, rất đa dạng; nhưng việc chuyển hóa quỹ đất nông nghiệp và đất rừng sản xuất sang nhóm đất phi nông nghiệp, để xây dựng cơ sở hoạt động kinh doanh “du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp” và đất ở “khu đô thị mới” trong các đồ án được phép triển khai tại khu vực nông thôn, đã tạo nên “cơn sốt ảo” về dự báo quy mô du khách và số dân tăng cơ học nhập cư;
Nhu cầu chuyển đổi nhóm đất nông nghiệp sang nhóm đất phi nông nghiệp ngày càng tăng, với diện tích lớn, mức độ lan rộng nhanh, tạo sức ép cho các nhà quản lý đất đai và xây dựng về giải quyết thủ tục hồ sơ đúng phép và kiểm tra xử lý hành vi sai phép (như: Lấn chiếm đất công, sử dụng đất sai mục đích, chuyển dịch mua bán trái phép, hoán đổi đất làm đường để phân lô bán nền, hình thành các khu dân cư trái phép…);
Nhiều mô hình dự án phát triển khu đô thị mới, bất động sản du lịch, có hình thức kiến trúc đồng loạt, mật độ dày, thiếu cảnh quan – cây xanh, dân cư thưa thớt và thiếu sức sống từ các hoạt động dịch vụ công cộng tương xứng với tầm vóc quy mô xây dựng… Đặc biệt, đáng lo ngại nhất là hình thức kiến trúc áp đặt theo phong cách phương Tây (từ ý muốn của nhà đầu tư) đã tạo nên một “dấu ấn địa điểm mới” khá giống nhau từ một số địa phương, và xóa dần những “ký ức nơi chốn xưa” vốn có mà người dân địa phương từ bao đời nay luôn nhớ về…
ThS.KTS Trần Đức Lộc
Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị tỉnh Lâm Đồng (Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2022)
Quần thể Di tích Cố đô Huế là Di sản Văn hoá đầu tiên của Việt Nam được tổ chức UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá thế giới vào tháng 12/1993 với giá trị nổi bật toàn cầu và được bảo vệ vì lợi ích của nhân loại. Với nỗ lực của chính quyền và nhân dân Thừa Thiên Huế, sự quan tâm chỉ của Trung ương và sự hỗ trợ đắc lực của cộng đồng quốc tế, Quần thể Di tích Cố đô Huế đã vượt qua giai đoạn khủng hoảng, đang trên đà ổn định và phát triển.
Thông qua nghiên cứu này, chúng tôi đề xuất bổ khuyết khái niệm trung gian giữa Bảo tồn (Consservation), Kế thừa (Inherritance), Phát huy (Utilization) và Phát triển (Development) giúp làm rõ lộ trình nhận biết giá trị di sản văn hóa như là cách cụ thể hoá bản đồ tư tuy trong công tác bảo tồn, góp phần vào sự phát triển phồn vinh của đất nước Việt Nam.
Hình 5. Ngọ Môn – Hoàng Thành Huế, nơi Hoàng đế Bảo Đại thoái vị 1945 (Nguồn: T.N.Q. Châu, 01/2020)
Từ châu Ô-Lý đến châu Thuận – Hoá và kinh đô Huế
1. Vị trí địa lý và nguồn gốc danh từ “Huế”
Vị trí của tỉnh Thừa Thiên Huế nằm trong dải đất hẹp của miền Trung Việt Nam. Theo địa giới hành chính, phía Bắc giáp tỉnh Quảng Trị, phía Nam giáp TP Đà Nẵng, phía Tây giáp dãy núi Trường Sơn và phía Đông giáp với Biển Đông. Nằm ở vĩ tuyến 16°35’, thuộc vùng khí hậu nhiệt đới đặc trưng bởi ảnh hưởng gió mùa, thời lượng chiếu nắng lớn, lượng mưa và độ ẩm cao. Có nhiều đầm lầy ngập mặn giữa đồng bằng phù sa và biển, lượng mưa trung bình trên 2000mm/năm, nhiệt độ trung bình 25,1°C.
Trong suốt chiều dài lịch sử, vùng đất Huế nằm trong sự giao thoa nhiều tầng của văn hóa Đông Sơn và Sa Huỳnh. Theo các thư tịch cổ, đây là một trong năm huyện thuộc phủ Nhật Nam của Trung Hoa thời Hán (Triệu-Nam Việt, thế kỷ 2-3 trước Công nguyên)1. Căn cứ vào sử liệu Việt Nam, vào thời Champa, vùng đất Huế được đặt tên là Ô Lý (gồm Châu Ô và Châu Lý hợp thành), năm 1306 (thời nhà Trần) bắt đầu thuộc lãnh thổ của Đại Việt, được đổi tên là Thuận Hóa (gồm Châu Thuận và Châu Hóa hợp thành) (hình 1, 2, 3). Tương truyền rằng, theo phương ngữ gốc Chăm “óa” đã được chuyển âm thành “óe”, từ đó từ “Hoá” đã được phát âm trại thành “Hóe”, sau một giai đoạn chỉnh âm phương ngữ gốc Việt thành “Huế” và được sử dụng liên tục cho đến ngày nay (về mặt từ nguyên, chữ “Huế” hoàn toàn không có nghĩa trong ngôn ngữ Việt cũng như ngôn ngữ Chăm).
2. Lịch sử hình thành Quần thể Di tích Cố đô Huế
Khi Chúa Nguyễn Hoàng, con của vị khai quốc công thần Nguyễn Kim triều Hậu Lê (1427-1789), vào Thuận Hóa trấn thủ Thuận Hoá (1558-1613), ông đã nỗ lực để biến vùng đất hoang hóa này thành đất canh tác trù phú. Bắt đầu từ đời kế vị thứ nhất là Chúa Nguyễn Phước Nguyên (1613-1635), vùng đất này đã trở thành kinh đô của vương quốc Đàng Trong (được biết đến với tên gọi Cochinchina) cho đến năm 1777. Sau khi Tây Sơn dấy binh khởi nghiệp, Nguyễn Huệ xưng đế lấy niên hiệu là Quang Trung, dựng nên triều đại Tây Sơn (1788-1802) đồng thời đặt kinh đô ở Huế và lấy tên là kinh đô Phú Xuân 2.
Năm 1802, Nguyễn Ánh (hậu duệ của dòng họ Nguyễn Hoàng) lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Gia Long, khôi phục cơ nghiệp tổ tiên, lập nên triều đại nhà Nguyễn (1802-1945) và lấy quốc hiệu là Việt Nam. Theo truyền thống tổ tiên để lại, Hoàng đế Gia Long quyết định chọn Huế làm kinh đô 3 và cho quy hoạch Kinh Thành Huế theo thuyết phong thủy Trung Hoa (hình 4). Hoạt động xây dựng Kinh đô Huế tuy bắt đầu từ đầu thời Gia Long (1802-1820) nhưng mãi đến thời Minh Mạng (1820-1841) mới được triển khai trên diện rộng. Có thể phân chia thành 04 giai đoạn lịch sử như sau:
Giai đoạn từ thời Gia Long đến thời Minh Mạng (1802-1840), là giai đoạn lập kế hoạch, thiết kế và xây dựng. Theo đó, Hoàng đế Gia Long chính là tác giả của bản vẽ thiết kế quy hoạch Kinh Thành Huế, sau đó Hoàng đế Minh Mạng là người kế tục sự nghiệp và thực hiện đồ án xây dựng kiến trúc quy mô bậc nhất Đông Nam Á này;
Giai đoạn từ thời Thiệu Trị đến thời Tự Đức (1841-1883) là giai đoạn hoàn thiện công việc kiến thiết kinh đô;
Giai đoạn từ thời Thành Thái đến thời Duy Tân (1889-1916), là thời kỳ sửa chữa, thu nhỏ quy mô và bắt đầu nhập khẩu vật liệu xây dựng mới;
Giai đoạn từ thời Khải Định đến hết thời Bảo Đại (1916-1945) là giai đoạn tiếp biến văn hoá kiến trúc Việt-Pháp và chuyển đổi phong cách kiến trúc.
Việc xây dựng, mở rộng và sửa chữa Kinh đô Huế gắn liền với sự tồn tại của triều đại nhà Nguyễn trong gần 1,5 thế kỷ trên đất nước Việt Nam. Vì vậy, vùng đất Huế được thừa hưởng một khối lượng di sản văn hóa đồ sộ từ thời kỳ đó với môi trường lịch sử sinh thái, Kinh thành, Hoàng thành, Lăng tẩm của các thế hệ Hoàng đế triều Nguyễn, Hổ Quyền, Đàn Nam Giao, Đàn Xã Tắc, Đàn Tiên Nông, Đàn Sơn Xuyên và các công trình kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng khác. Năm 1993, Quần thể Di tích Cố đô Huế (sau đây gọi tắt là Di tích Huế) đã được UNESCO ghi vào danh mục Di sản Văn hóa Thế giới đầu tiên của Việt Nam và được ghi nhận với những giá trị đặc thù, nổi bật mang tính toàn cầu.
Hình 4. Trục và hướng của Kinh Thành Huế (từ sử liệu đến thực tế)
Nỗ lực bảo tồn và hành trình di sản
1. Giai đoạn trước 1975
Như có sự hỗ trợ nhiệm màu của sở phong thuỷ Kinh đô Huế, cho dù đã trải qua nhiều biến động lịch sử, chiến tranh tàn khốc, điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên và sự lãng quên của lịch sử, nhưng Di tích Huế vẫn như “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Trước đó, năm 1945, nước Việt Nam mới độc lập được thành lập theo tư tưởng dân chủ cộng hòa đối kháng với tư tưởng thực dân phong kiến, Hoàng đế Bảo Đại (Hoàng đế cuối cùng của triều Nguyễn ở Việt Nam) thoái vị và trao quyền nhiếp chính cho chính phủ lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đại điện, đã có cam kết với Hoàng đế Bảo Đại về việc bảo vệ Hoàng Cung, Lăng Tẩm và gia tộc của họ Nguyễn ở Huế khi chính phủ lâm thời tiếp quản chính trị, lịch sử minh chứng rằng lời cam kết ấy đã và đang được thực hiện (hình 5).
Từ năm 1954 đến năm 1975, nước Việt Nam bị chia cắt thành hai miền Bắc – Nam. Vị trí của Quần thể Di tích Cố đô Huế (sau đây gọi tắt là Di tích Huế) thuộc địa giới hành chính của chính quyền miền Nam Việt Nam. Bằng nỗ lực của chính quyền Nam Việt Nam và một phần chủ ý của hoàng tộc nhà Nguyễn, trong đó Hoàng Thái Hậu Từ Cung (thân mẫu của Hoàng đế Bảo Đại) đóng vai trò then chốt, Di tích Huế đã liên tục được bảo tồn. Một số vật liệu xây dựng mới đã được sử dụng để sửa chữa các di tích vào thời điểm đó như xi măng, bê tông và sơn dầu thay cho các vật liệu truyền thống.
2. Giai đoạn sau 1975
Từ tháng 4/1975, Việt Nam trở thành một quốc gia độc lập thống nhất, Di tích Huế nằm dưới sự quản lý của Nhà nước CHXHCN Việt Nam. Từ năm 1975-1990, đã từng có 02 hiệp hội của chính phủ phụ trách việc bảo tồn Di tích Huế. Trong giai đoạn này, hoạt động chính của hàng loạt công tác bảo tồn là bảo vệ, duy tu và lập hồ sơ di tích. Ngoài ra, trong những năm 1971-1981, đã có một số chuyên gia của UNESCO đến thăm Huế và khảo sát về quần thể di tích này. Tháng 11/1981, ông A.M.M’Bow, Tổng Giám đốc UNESCO, đã có chuyến thăm chính thức sang Việt Nam, ông đã thay mặt UNESCO phát động lời kêu gọi cộng đồng quốc tế bảo tồn Di tích Huế.
Với những nền tảng đó, nhóm công tác Huế – UNESCO (viết tắt là HUWG) đã được thành lập từ năm 1982, đồng thời Công ty Quản lý Lịch sử Văn hóa Huế cũng đã được thành lập vào 10/6/1982. Năm 1987, Việt Nam nộp đơn xin trở thành thành viên của Công ước Di sản Thế giới. Ngay sau đó, HUWG đã kiến nghị với chính phủ Việt Nam về việc lập hồ sơ di tích để tiến hành quảng bá Di tích Huế nhằm trình UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới đầu tiên của Việt Nam. Năm 1992, Công ty Quản lý Lịch sử Văn hóa Huế được tái cơ cấu và đổi tên thành Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế với chức năng và nhiệm vụ chính là tham mưu xây dựng kế hoạch, chiến lược bảo tồn, phục hồi và phát huy giá trị Di tích Huế. Có thể nhận định rằng đây là cột mốc quan trọng cho những thành tựu của công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị Di tích Huế sau này.
3. Giai đoạn sau đổi mới từ năm 1990
Trong suốt những năm 1990, sau chính sách đổi mới của Việt Nam, Di tích Huế đã trở thành đối tác văn hóa quan trọng của quốc gia Việt Nam với Thế giới. Kinh phí dành cho công tác bảo tồn được tăng lên đáng kể, công tác bảo tồn Di tích Huế được Trung ương đẩy mạnh và thực hiện một cách bài bản, khoa học. Hồ sơ đệ trình UNESCO năm 1991 gồm 52 bài viết, 62 bản đồ khổ lớn, hơn 100 ảnh chụp từ trên không và tư liệu ảnh cũ, 64 phim slide, bản vẽ và băng video dài 45 phút. Hồ sơ được Bộ Văn hóa – Thông tin Việt Nam (vào giai đoạn đó) duyệt và gửi đến Cơ quan UNESCO tại Paris thông qua Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam vào tháng 10/1991.
Trong Hội thảo lần thứ 17 của Ủy ban Di sản Thế giới (viết tắt là WHC) của UNESCO được tổ chức tại Colombia vào tháng 12/1993, WHC đã quyết định đưa Di tích Huế vào Danh sách Di sản Văn hóa Thế giới. Báo cáo của hội thảo này mô tả: “Quần thể Di tích Cố đô Huế là một ví dụ điển hình về thiết kế và xây dựng kinh đô phòng thủ. Nó thể hiện sức mạnh của vương quốc phong kiến Việt Nam ở thời kỳ cực thịnh vào đầu thế kỷ 19”. Trong điều khoản chính thức của UNESCO ngày 11/12/1993 do ông Federico Mayor, Tổng Giám đốc UNESCO, ký gửi chính phủ Việt Nam nhấn mạnh rằng: “Được đưa vào danh sách này có nghĩa là di sản đó đã được công nhận là Di sản Văn hóa hoặc Di sản Thiên nhiên có giá trị nổi bật toàn cầu và được bảo vệ vì lợi ích của nhân loại”.
Ngay sau đó, các hoạt động hỗ trợ đã được phát động rầm rộ và hiệu quả, một số hội thảo quốc tế về bảo tồn đã được tổ chức tại Huế và Hà Nội, các cuộc triển lãm giới thiệu Di sản Văn hóa Huế được thực hiện định kỳ, một số dự án hợp tác quốc tế về bảo tồn Di tích Huế đã được thực hiện như Hữu Tùng Tự ở lăng Minh Mạng (Dự án hợp tác Việt-Nhật 1993-1995), Thế Tổ Miếu ở Đại Nội (Dự án hợp tác Việt Nam-Ba Lan 1996 -1997),
Duyệt Thị Đường ở Hoàng Thành Huế (Dự án hợp tác Việt-Pháp 1998-2001) và những nguồn tài trợ vãng lai khác.
Giai đoạn 1994-2010, Chương trình hợp tác nghiên cứu bảo tồn Di tích Huế giữa Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Việt Nam và Viện Đại học Waseda (Nhật Bản) đã được triển khai và đem lại những kết quả thiết thực nâng cao chất lượng bảo tồn Di tích Huế. Một trong những thành quả quan trọng của chương trình hợp tác này là đã thiết lập được phương pháp luận bảo tồn, trùng tu và tái thiết di sản được cụ thể hoá bằng dự án
Nghiên cứu tái thiết Điện Cần Chánh mà phần cốt lõi của dự án này là luận án Tiến sĩ của Lê Vĩnh An 4 đã bảo vệ thành công tại Viện Đại học Waseda, Nhật Bản vào tháng 03/2009.
Có thể nhận định rằng, kể từ khi Di tích Huế được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới tháng 12/1993, bằng sự nỗ lực của Chính phủ Việt Nam và cộng đồng quốc tế, Di tích Huế đã được bảo tồn bền vững. Tại hội thảo lần thứ 9 của HUWG tại Hà Nội năm 1999, UNESCO đã nhận định rằng: “Di tích đã qua giai đoạn khủng hoảng, đang trên đà ổn định và phát triển”.
Bảo tồn, kế thừa, phát huy và phát triển
Dự án bảo tồn tổng thể Di tích Huế giai đoạn 1996-2010 đã được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phê duyệt vào tháng 12/1996, Quyết định 818/QĐ-TTg ngày 07/6/2010 về việc phê duyệt Đề án điều chỉnh quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di tích Cố đô Huế giai đoạn 2010-2020, theo đó ở giai đoạn III (2018-2020), nhiệm vụ đặt ra là: “Hoàn chỉnh việc phục hồi và tôn tạo những phế tích có giá trị tiêu biểu. Cơ bản phục hồi hoàn nguyên các công trình quan trọng khu vực Đại Nội theo kiến trúc Hoàng Thành trước đây và phương án quy hoạch bảo tồn được duyệt”; trong đó bao gồm công trình di sản kiến trúc Điện Cần Chánh. Quyết định số 1261/QĐ-TTg ngày 19/10/2022 về việc phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065, với mục tiên quy hoạch được ưu tiên hàng đầu là: “Đến năm 2025, Thừa Thiên Huế trở thành đô thị trực thuộc trung ương trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị di sản Cố đô và bản sắc văn hoá Huế, với đặc trưng văn hoá, di sản, sinh thái, cảnh quan, thân thiện môi trường và thông minh”.
Theo đó, “Di sản Cố đô Huế” (Di tích Huế) là tài sản để lại cho thế hệ sau, còn thừa kế là sự tiếp nối di sản đó. Khái niệm di sản cần được hiểu một cách đúng đắn và tương xứng với các nội hàm ngữ nghĩa được đề cập trong những văn bản hành chính nêu trên. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, tính kế tục của truyền thống và tính toàn vẹn của giá trị cấu thành di sản luôn đóng vai trò quyết định trong việc thẩm định giá trị di sản.
Hiệu quả đơn giản là một phép trừ có toan tính, những gì trừ đi nhưng để lại kết quả, mà kết quả đó có ích và có giá trị cho cộng đồng, cho đất nước là những gì chúng ta cần bảo tồn, kế thừa và phát huy làm nền tảng cho sự phát triển bền vững. Vì vậy, Bảo tồn (Conservation), Kế thừa (Inheritance) và Phát huy (Utilization) cần được nhóm lại thành một logic thống nhất không thể thiếu mà phải bao gồm. Bảo tồn không chọn lọc sẽ tạp nham, phát triển không kế thừa là thiếu gốc rễ, không bền vững. Như vậy, kế thừa là cầu nối tất yếu giữa bảo tồn và phát huy, từ đó mới có nền tảng để Phát triển bền vững (Subtainable Development). Làm thế nào để kế thừa một cách hiệu quả tinh hoa từ công tác bảo tồn di sản văn hóa vẫn là bài toán khó mà mỗi đơn vị có chức năng tham mưu, mỗi đơn vị chủ quản di sản và mỗi cộng đồng dân tộc sản sinh ra di sản phải tự mình tự duy sáng tạo cho phù hợp.
Thay lời kiết
“Di sản sống” (Living Heritage) không chỉ hiểu đơn thuần là sự hiện hữu và giá trị kinh tế của nó đem lại trong xã hội đương đại, mà trước tiên cần phải nhận thức rằng di sản đó là một “Thực thể sống” (Living Object) có nội lực và từ trường tác động tới nhận thức của con người, có quá khứ, hiện tại và tương lai. Quá khứ của nó là thời vàng son của chủ thể sáng tạo đã kiến tạo nên hoặc thời kỳ điêu tàn vì chiến loạn đã qua, hiện tại của nó đang được nâng niu gìn giữ trong trạng thái không được toàn vẹn hình hài di sản, tương lai của nó sẽ như thế nào nếu hiện tại chúng ta không suy nghĩ đến và không nuối tiếc một phần quan trọng của giá trị di sản đã bị đánh mất thông qua lịch sử.
Bảo tồn di sản kiến trúc không chỉ gìn giữ những cấu trúc vật chất của công trình di sản còn đó mà còn là bảo tồn tất cả những gì liên quan đến sự tồn tại của chúng, và có thể làm cho chúng được tái sinh vì lợi ích của nhân loại như lời của ông Federico Mayor, Tổng Giám đốc UNESCO, đề cập trong điều khoản chính thức của UNESCO ký gửi chính phủ Việt Nam ngày 11/12/1993. Vì vậy, việc phục hồi và tái thiết những công trình di sản kiến trúc quan trọng, có giá trị nổi bật toàn cầu của Di tích Huế đã bị mất như Điện Cần Chánh (sẽ đề cập trong số nghiên cứu tiếp theo) là khả thi và rất cần thiết nhằm góp phần trả lại nguyên vẹn hình hài di sản, tính toàn vẹn của giá trị di sản vốn có của Quần thể Di tích Cố đô Huế.
TS.KTS. Lê Vĩnh An
Viện Trưởng Viện Kỹ thuật Công nghệ Việt-Nhật, Đại học Duy Tân, Đà Nẵng KS. Nguyễn Thế Sơn
Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Cung Đình Huế, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Thừa Thiên Huế ThS. Nguyễn Thị Kim Nhung
Giảng viên, Viện Đào tạo và Nghiên cứu Du lịch, Đại học Duy Tân, Đà Nẵng, (Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2022)
Chú thích: 1) Trần Quốc Vượng, “Xứ Huế dưới góc nhìn Chính trị Văn hoá”, Tạp chí Di sản Văn hoá, số 3, Hà Nội 2003, tr. 5. 2) Li Tana, Nguyen CochinChina – Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Cornell University, Seap, New York 1998, tr. 11-17, 139-154. 3) Quốc Sử Quán triều Nguyễn, Khâm Định Đại Nam Hội Điện Sự Lệ, Bộ Công; Đại Nam Nhất Thống Chí, Kinh Sư. 4) Lê Vĩnh An, Luận án Tiến sĩ “Reconstruction study on the Plan and Section of the ‘Can Chanh Dien’ main palace of the Nguyen dynasty”, Viện Đại học Waseda, Tokyo, Nhật Bản 2009.
Ngôi nhà tạo điểm nhấn nổi bật với vòm cửa lớn độc đáo dọc mặt tiền. Vào ban đêm, căn nhà trông giống như một chiếc đèn lồng khổng lồ.
Được thiết kế trên mảnh đất 100m2 (5m x 20m) trong khu đô thị mật độ dân cư cao, vấn đề thiếu ánh sáng và không thông gió, đặc biệt là đối với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm khắc nghiệt là những vấn đề các kiến trúc sư phải nghiên cứu để đưa ra giải pháp.
Các kiến trúc sư đã chia ngôi nhà thành 3 phần: trước, sau và khoảng không gian lớn ở giữa nhà để lấy ánh sáng và gió vào nhà. Để giải quyết vấn đề ánh sáng cho toàn bộ ngôi nhà, một khe hở vòm lớn ở mặt tiền trải dài nhiều tầng.
Phần cổng chính được sử dụng gạch nung và đá ong kết hợp với cây xanh tạo nên nét độc đáo riêng nhưng vẫn rất gần gũi với lối xây dựng truyền thống.
Ở tầng 1, ngoài cùng là khu vực để xe. Không gian này được ngăn cách với không gian sống bằng một bức tường gạch để giảm khói bụi từ xe cộ. Bên trong là cửa kính để dễ dàng ngăn gió, bụi mà vẫn giúp mở rộng tầm nhìn. Ở giữa là khu vực tiếp khách tạm thời và khu giặt phơi. Cuối cùng là một giếng trời nhỏ để đối lưu không khí và phơi quần áo.
Tầng 2 kiến trúc sư bố trí phòng sinh hoạt chung và bếp ăn phía trước, 1 phòng ngủ nhỏ phía sau. Giữa hai khu vực này là hồ cá và không gian cây xanh mang đến không gian sinh hoạt chung gần gũi với thiên nhiên hơn.
Ở tầng 3 và tầng 4 bố trí 2 phòng ngủ: phòng ngủ lớn phía trước, phòng ngủ nhỏ phía sau. Hai không gian này được nối với nhau bằng một dọc hành lang gỗ như những cây cầu. Ở giữa là giếng trời lớn xuyên suốt từ tầng 1 đến tầng 5. Cây xanh được bố trí khắp nơi trong ngôi nhà. Tất cả các phòng trong nhà đều tràn ngập ánh sáng tự nhiên.
Trên tầng 5 có một vườn cây ăn trái nhỏ là góc thư giãn của cả gia đình. Toàn bộ hệ thống tưới cây của ngôi nhà đều được tự động giúp giảm thời gian và công sức. Các kiến trúc sư đã sử dụng kính cách nhiệt hạn chế tia UV có hại chiếu vào nhà và vẫn tận dụng được tối đa nguồn sáng. Phần mái nhà có thể tự động đóng mở theo điều kiện thời tiết.
Mới đây, tại khu Glamping Hola bên bờ biển (thuộc dự án Thanh Long Bay tại Mũi Kê Gà, Bình Thuận), nghệ sĩ Trung Nghĩa phối hợp cùng các cộng sự đã giới thiệu nhóm những tác phẩm artworks bằng mây tre thật thú vị. HomeDecorPlus xin giới thiệu đến độc giả một số hình ảnh từ thực địa.
Với nhóm tác phẩm lần này chúng tôi được chủ đầu tư chủ động đặt hàng từ sau triển lãm Nát giỏ còn bờ tre tại TP.HCM hồi năm 2021. Chủ đầu tư là một người yêu thích tre và các vật liệu tự nhiên, mối đồng cảm này khiến chúng tôi nhận lời thực hiện.
Chủ đề chung của nhóm tác phẩm lấy cảm hứng từ đại dương, từ những hình dạng ngẫu hứng bắt gặp trong tự nhiên hoặc các biểu tượng phồn thực có yếu tố bản địa. Dự án này chúng tôi phối hợp thực hiện cùng đội Thánh Gióng, đội Măng và BKD…
Tất cả các tác phẩm đều được đan từ tre bởi tay nghề của những người thợ thủ công miền Trung. Chúng tôi đã trải qua hơn 7 tháng, bắt đầu khâu lên ý tưởng đến khâu thi công, từ Đà Nẵng vào đến Hàm Thuận Nam và lắp ráp các cấu kiện tại hiện trường.
Đặc biệt trong quá trình thực hiện tác phẩm, những người thợ lành nghề đã hướng dẫn, dìu dắt những bạn trẻ từ chưa biết gì về đan lát dần dần hiểu việc và thành thạo tay nghề.
Yêu cầu từ chủ đầu tư về độ bền của các tác phẩm phải đảm bảo từ 7-10 năm, chúng tôi đã quyết định chọn sử dụng nguyên liệu là phần cật tre gai miền Trung và tầm vông đặc từ đội ngũ Bamboomaster.
Một tác phẩm tiêu biểu cho nhóm vật liệu này là Tháp tầm vông đã chứng minh được tính hiệu quả qua những đợt mưa nắng. Chúng tôi rất cảm kích thái độ của nhà đầu tư, vì trong suốt quá trình hợp tác, đã tôn trọng ý kiến của nhóm và hỗ trợ nhiệt tình suốt quá trình thực hiện, ngay cả trong những thời điểm khó khăn nhất của mùa dịch vừa qua.
Các tác phẩm đã hoàn tất và chúng tôi đã nhận được những phản hồi tích cực từ chủ đầu tư cũng như những khách tham quan, lưu trú tại khu Glamping Hola.
Trong hành trình sắp tới, chúng tôi sẽ hướng đến các chất liệu như rơm, đất, bê tông bùn, bê tông cát. Chúng tôi cũng sẽ phối hợp cùng đội ngũ kỹ sư nghiên cứu để đưa các chất liệu này vào sử dụng dễ dàng cho các hạng mục kiến trúc và các tác phẩm nghệ thuật ngoài trời trong thời gian sắp tới.
Chúng tôi đã nhận được những đặt hàng mới từ những dự án ở mới… Và năm 2023 sẽ là năm rất bận rộn cho đội ngũ chúng tôi. Hy vọng chúng tôi sẽ có nhiều điều thú vị hơn để giới thiệu đến các bạn.
Chúng ta hãy bắt đầu bằng cách cân nhắc về câu hỏi: “Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta không thể ra bãi biển được nữa?” – Tất cả chúng ta nên nhìn nhận vấn đề này một cách nghiêm túc vì mực nước biển dâng trên toàn cầu là một vấn đề rất thực tế và có thể khiến các bãi biển của chúng ta biến mất.
Tôi sẽ chia sẻ về một số biện pháp mà Singapore và các TP khác trên thế giới thực hiện trong việc giải quyết vấn đề này. Tuy nhiên, một kích cỡ không thể vừa với tất cả và không phải tất cả các giải pháp đều có thể áp dụng ngay lập tức cho các bối cảnh riêng. Chúng ta sẽ cần điều chỉnh các giải pháp cho các nhu cầu cụ thể của chúng ta để bảo vệ bờ biển và làm cho chúng trở nên sôi động hơn.
Trong bài viết, tôi sẽ chia sẻ những điều sau:
Singapore và những hạn chế của nó;
Quy trình lập quy hoạch tích hợp;
Tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu ở Singapore;
Thích ứng với vùng ven biển ở Singapore;
Và các nghiên cứu điển hình từ khắp nơi trên thế giới;
Khu trung tâm Singapore
Singapore và những hạn chế
Singapore là một TP quốc đảo, với tổng diện tích đất là khoảng 728km2. Dân số của chúng tôi là khoảng 5,69 triệu người. Đảo chính rộng khoảng 23km từ Bắc đến Nam và 43 km từ Đông sang Tây. So với một số TP lớn trên thế giới, Singapore rất nhỏ. Ví dụ, Hà Nội có diện tích gấp 4,6 lần Singapore.
Không giống như nhiều TP khác, chúng tôi cần đáp ứng nhu cầu của cả một TP và một quốc gia. Điều này có nghĩa là diện tích đất của chúng tôi không chỉ cần cung cấp cho các nhu cầu của người dân như nhà ở, công nghiệp, thương mại và không gian giải trí, mà còn cần phục vụ cho các nhu cầu lớn hơn của quốc gia, chẳng hạn như cảng, sân bay, bãi tập quân sự, cũng như các hồ chứa nước. Đối với nhiều quốc gia khác, những khu đất sử dụng lớn này thường nằm ngoài khu vực đô thị. Vì vậy, chúng tôi cần phải cân đối cẩn thận cách phân bổ đất đai cho tất cả các nhu cầu khác nhau này và phù hợp trong giới hạn lãnh thổ của chúng tôi.
Trong 57 năm qua, Singapore đã tiến từ quốc gia thuộc thế giới thứ ba lên thế giới thứ nhất. Sự chuyển đổi này không phải do ngẫu nhiên, mà là do lập quy hoạch có chủ định và quản trị tốt.
Quy trình lập quy hoạch tích hợp
Khung quy hoạch của chúng tôi bao gồm bốn thành phần chính – Quy hoạch dài hạn và Quy hoạch chung, Kinh doanh đất và Kiểm soát phát triển.
Quy hoạch dài hạn là quy hoạch sử dụng đất và giao thông chiến lược của chúng tôi để định hướng cho sự phát triển trong dài hạn là 50 năm tới và hơn thế nữa. Nó được xem xét 10 năm một lần.
Quy hoạch chung là một quy hoạch sử dụng đất theo luật định để định hướng cho sự phát triển của chúng tôi trong trung hạn 10-15 năm tới. Nó được xem xét 5 năm một lần.
Điều phối phát triển và Kinh doanh đất cung cấp cơ sở hạ tầng và tiện ích cơ bản cho các khu đất khác nhau để hỗ trợ việc thực hiện các ý định quy hoạch được đề ra trong quy hoạch chung.
Dưới sự Kiểm soát phát triển, các hướng dẫn của chúng tôi đảm bảo bất động sản được phát triển và sử dụng theo quy hoạch tổng thể sử dụng đất, mật độ sử dụng đất và kiểm soát chiều cao tòa nhà.
Quy hoạch dài hạn đã định hình TP Singapore mà chúng tôi đang sinh sống. Các quy hoạch dài hạn của chúng tôi hướng dẫn sự phát triển của Singapore, vạch ra nhu cầu sử dụng đất và cơ sở hạ tầng trong 50 năm tới và hơn thế nữa. Chúng tôi đánh giá chúng 10 năm một lần để đảm bảo rằng chúng tiếp tục phù hợp trong việc phục vụ nhu cầu và nguyện vọng của thế hệ Singapore hiện tại và tương lai của chúng tôi. Điều này bao gồm việc xem xét các xu hướng đang phát triển và môi trường toàn cầu luôn thay đổi. Gần đây, chúng tôi đã kết thúc quá trình tham gia của công chúng để lắng nghe ý kiến và quan điểm từ công chúng về các quy hoạch dài hạn của chúng tôi.
Chính trong bối cảnh đó, việc lập quy hoạch phát triển bền vững là quan trọng đối với chúng ta và mọi người. Phương pháp lập quy hoạch của chúng tôi tập trung vào ba trụ cột chính của phát triển bền vững. Về sự Bền vững kinh tế, chúng tôi cố gắng duy trì một nền kinh tế mạnh mẽ và sôi động, cho phép chúng tôi cạnh tranh trên toàn cầu. Về sự Bền vững xã hội, chúng tôi muốn đảm bảo rằng chúng tôi cung cấp cho mọi người chất lượng sống tốt và hạnh phúc. Và về sự Bền vững môi trường, chúng tôi cố gắng phát triển theo cách thích ứng với môi trường. Quy hoạch của chúng tôi tìm cách đạt được tất cả những điều trên, trong giới hạn không gian đất liền và biển của chúng tôi. Do đó, trong tất cả các quyết định phải đưa ra, cân nhắc cơ bản nhất là tối ưu hóa các nguồn lực của chúng tôi. Bạn có thể nói rằng: Thành công của chúng tôi trong việc lập quy hoạch chính là phương thức chúng tôi sử dụng các nguồn lực hạn chế của mình.
Duy trì nền kinh tế mạnh mẽ và sôi động
Nói chung, chúng tôi hỗ trợ nền kinh tế của mình thông qua quy hoạch để có đủ đất cho tăng trưởng kinh tế. Nền kinh tế Singapore chủ yếu được thúc đẩy bởi các ngành dịch vụ và sản xuất. Vì vậy, chúng tôi cần dành đủ đất cho thương mại và công nghiệp, để cung cấp nhiều cơ hội và việc làm, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của người dân. Chúng tôi cũng xem xét các chức năng kinh tế được phân bổ trên khắp hòn đảo nhỏ như thế nào. Khu trung tâm, bao gồm cả Khu thương mại trung tâm (CBD), tiếp tục là trung tâm của lĩnh vực dịch vụ tài chính và kinh doanh của chúng tôi. Như một phần của quy hoạch dài hạn, một khu đất 372 ha đã được khai hoang vào những năm 1970 để trở thành phần mở rộng mới liên tục của Khu trung tâm của chúng tôi, Vịnh Marina, để phục vụ cho các lĩnh vực tài chính, kinh doanh và du lịch.
Nhìn về phía trước, cũng có cơ hội lớn để mở rộng Vịnh Marina hơn nữa vào khu vực mặt nước phía Nam mở rộng (Greater Southern Waterfront). Ngoài ra còn có quy hoạch chuyển việc sử dụng cảng hiện tại trong TP sang phía Tây của Singapore, do đó giải phóng khu đất mặt biển đắc địa để mở rộng liền mạch TP. Sẽ có những cơ hội để chúng tôi xây dựng một khu toàn diện và có thể đi bộ được.
Chất lượng cuộc sống và hạnh phúc
Chúng tôi cung cấp nhiều lựa chọn về nhà ở để phục vụ cho người dân thuộc các vị thế kinh tế xã hội khác nhau. Chúng bao gồm từ nhà ở công cộng đến nhà ở tư nhân, nhà bậc thang, nhà cửa hàng và bất động sản đất. Ngày nay, hơn 80% dân số ở Singapore sống trong nhà ở công cộng. Cơ quan đồng nghiệp của chúng tôi là Hội đồng Nhà ở và Phát triển Singapore (HDB) được thành lập vào năm 1960 để phát triển và lập quy hoạch cho hơn một triệu căn hộ công cộng trên toàn bộ hòn đảo. Chúng tôi cũng đảm bảo một môi trường sống chất lượng tốt bằng cách cung cấp một loạt các tiện ích như trường học, cửa hàng, và các tiện ích cộng đồng khác như các công trình tôn giáo và thư viện.
Việc bảo tồn các di sản đã xây dựng của chúng tôi cũng đóng một vai trò lớn trong việc góp phần tạo nên đặc điểm và bản sắc riêng biệt của TP. Chúng tôi có một chương trình toàn diện để xác định và công bố các tòa nhà để bảo tồn và cho đến nay, hơn 7.000 tòa nhà và hơn 100 khu vực đang quản lý để bảo tồn.
Tối ưu hóa đất và biển
Điều quan trọng nữa là chúng tôi duy trì các lựa chọn về đất đai và không gian bằng cách tiếp tục áp dụng các chiến lược sáng tạo để tối ưu hóa việc sử dụng không gian hạn chế. Đầu tiên, chúng tôi tối ưu hóa không gian biển của mình, bằng cách đồng định vị các mục đích sử dụng và khai thác công nghệ. Ví dụ, đồng vị trí của các trang trại nuôi cá và khai thác năng lượng mặt trời. Thứ hai, chúng tôi nhìn vượt xa hơn các phương pháp cải tạo đất truyền thống bằng cách khám phá các giải pháp sáng tạo và đổi mới để tạo ra đất đai. Ví dụ, hệ thống lưu trữ năng lượng nổi. Thứ ba, chúng tôi khai thác không gian ngầm của mình bằng cách khám phá tính khả thi của việc tạo thêm không gian hang động. Ví dụ, các Hang đá Jurong của chúng tôi chứa dầu dưới lòng đất và do đó trả lại đất phía trên khi các silo được thay thế.
Tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu ở Singapore
Singapore duy trì truyền thống phủ xanh, thông qua đó, chúng tôi đã có thể tăng độ phủ cây xanh trong TP ngay cả khi dân số tăng lên. Ngày nay, gần 50% diện tích Singapore được bao phủ bởi cây xanh.
Chúng tôi cũng đã dành 9% đất cho các công viên và khu bảo tồn thiên nhiên để đảm bảo giữ được sự đa dạng sinh học nhiệt đới phong phú của mình. Chúng tôi cũng đã phát triển Mạng lưới kết nối công viên, liên kết tất cả các công viên chính, khu vực ven biển và các trung tâm hoạt động. Hiện tại, chúng tôi đã hoàn thành hơn 360 km đường kết nối công viên trên toàn đảo và đang đặt mục tiêu mở rộng đường kết nối công viên lên hơn 500 km để kết nối toàn bộ hòn đảo vào năm 2030. Và sau đó, chúng tôi cũng sẽ bổ sung thêm 150 km Tuyến đường “vòng quanh đảo”.
Gần đây, chúng tôi cũng đã khởi động chương trình Quy hoạch xanh Singapore 2030. Quy hoạch xanh là một chương trình nghị sự về phát triển bền vững của toàn quốc gia, với các kế hoạch hành động chắc chắn, chạm đến hầu hết mọi khía cạnh trong cuộc sống của chúng ta. Điều này sẽ tăng cường nỗ lực thực hiện các nghĩa vụ của chúng tôi theo Thỏa thuận Paris và hướng tới đạt được Chương trình nghị sự 2030 về Phát triển bền vững. Đến năm 2030, Singapore sẽ là một TP xanh và đẹp về thiên nhiên. Chúng tôi sẽ dành thêm 50% đất, khoảng 200 ha cho các công viên tự nhiên. Và mọi hộ gia đình sẽ sống trong trong phạm vi 10 phút đi bộ đến công viên.
Trong năm 2009, chúng tôi đã giới thiệu cảnh quan LUSH cho không gian đô thị và chính sách nhà cao tầng, một đề án phủ xanh đô thị và theo chiều dọc với các yêu cầu và khuyến khích. Ngay cả khi các dự án mới được xây dựng, các khu vực cây xanh và cảnh quan tương đương với diện tích của khu vực phát triển sẽ được thay thế ở mặt bằng hoặc theo chiều dọc. Khi các tòa nhà ở những khu vực mật độ cao chiếm nhiều đất hơn, chúng tôi muốn khuyến khích việc thay thế cây xanh đã bị mất bởi các diện tích bị xây dựng. Kể từ khi thành lập, LUSH đã đóng góp hơn 250 ha cây xanh phát triển tương đương với khoảng 450 sân vận động trên toàn đảo.
Vịnh Marina
Quản lý nước tổng hợp
Nước ở Singapore đến từ bốn nguồn khác nhau hay chúng tôi gọi là Bốn vòi quốc gia. Đầu tiên, nước lưu vực địa phương, nơi nước mưa được thu thập và lưu trữ trong 17 hồ chứa xung quanh đảo. Chúng tôi cũng nhập khẩu nước từ Malaysia theo Thỏa thuận được thực hiện với Chính phủ Bang Johore cho đến năm 2061. Nước mới, được sản xuất bằng cách làm sạch nước đã qua xử lý và làm sạch bằng công nghệ màng lọc tiên tiến, được đưa vào sử dụng năm 2003. Nước này được sản xuất siêu sạch và an toàn để uống. Nước đã khử muối là một phần trong nguồn cung cấp nước của chúng tôi kể từ năm 2005. Kế hoạch của chúng tôi là tăng công suất khử muối trong nước để có thể đáp ứng tới 25% nhu cầu nước vào năm 2060.
Chuyển đổi sang một tương lai ít carbon
Để đảm bảo rằng đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến nhu cầu của các thế hệ tương lai, chúng tôi cần cố gắng hướng tới mức phát thải ròng bằng không vào khoảng giữa thế kỷ này. Chúng tôi sẽ khử cacbon và đa dạng hóa các nguồn năng lượng của mình để TP được cung cấp năng lượng thông qua các nguồn năng lượng sạch hơn và lưới điện thông minh hơn. Hướng tới một môi trường được xây dựng có khả năng tái tạo nhằm giảm thiểu thiệt hại cho môi trường. Thứ ba, chúng tôi sẽ lập quy hoạch và đầu tư vào cơ sở hạ tầng để khép kín các vòng lặp tài nguyên.
Tận dụng không gian xanh và xanh lam
Chúng ta có thể tận dụng không gian xanh và xanh lam để thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu đồng thời mang lại lợi ích giải trí và sinh thái. Chúng tôi có kế hoạch hạ nhiệt độ tại các khu vực đã xây dựng của mình bằng cách tăng cường cây xanh đô thị thông qua các loại cây xanh trên bầu trời như những bức tường xanh thẳng đứng, mái nhà xanh và khu vườn trên sân thượng. Các nỗ lực bảo vệ bờ biển của chúng tôi sẽ được hỗ trợ bằng các giải pháp tự nhiên và cải thiện dựa vào tự nhiên.
Thích ứng ven biển
Biến đổi khí hậu và mực nước biển dâng là mối đe dọa hiện hữu đối với một quốc đảo nằm ở vùng trũng như Singapore và vùng. Bảo vệ bờ biển cần được đề cao ở tất cả các quốc gia. Mực nước biển dâng trung bình được dự báo sẽ tăng lên một mét vào năm 2100. Mực nước biển có thể tăng lên 4 m hoặc 5 m nếu chúng ta xem xét tác động cộng gộp của mực nước biển dâng trung bình và các hiện tượng như hoạt động thủy triều hàng ngày, nước dâng do bão và sụt lún đất. Chúng tôi có ba cân nhắc để bảo vệ bờ biển: Sự khan hiếm đất – Với diện tích đất hạn chế và đường bờ biển đa dạng, chúng tôi cần có giải pháp sáng tạo để tối ưu hóa quỹ đất của mình cho việc bảo vệ bờ biển); tác động môi trường – Các nghiên cứu về môi trường đảm bảo các biện pháp được đề xuất sẽ có tác động tối thiểu đến cảnh quan và đa dạng sinh học của chúng tôi; tính linh hoạt và Khả năng thích ứng – Cách tiếp cận của chúng tôi phải linh hoạt và thích ứng với những bất ổn của khí hậu và kết hợp các công nghệ kỹ thuật và khoa học khí hậu mới nhất.
Chúng tôi đã phát triển Quy hoạch tổng thể bảo vệ bờ biển quốc gia, được củng cố bởi ba cách tiếp cận: Đó là đánh giá rủi ro tổng thể, phát triển các lộ trình thích ứng và linh hoạt và lập quy hoạch tích hợp.
Do đường bờ biển rất đa dạng và trải dài trên 300 km, các giải pháp bảo vệ bờ biển sẽ phải được phát triển theo từng giai đoạn dựa trên các phân đoạn khác nhau của đường bờ biển. Chúng tôi sẽ tăng cường khả năng chống chịu lũ lụt với cơ sở hạ tầng mới như mở rộng hệ thống thoát nước và tăng cường các giải pháp bảo vệ bờ biển cũng mang tính đa chức năng, để tối ưu hóa đất đai. Một số chiến lược mà chúng tôi đang áp dụng để thích ứng với biến đổi khí hậu bao gồm bảo vệ bờ biển, giảm thiểu rủi ro lũ lụt, đảm bảo tiện nghi nhiệt và tăng cường an ninh lương thực.
Phía Nam mở rộng Greater Southern Waterfront
Giải pháp dựa vào thiên nhiên
Tôi xin chia sẻ về một số khía cạnh của các giải pháp dựa vào tự nhiên. Thuật ngữ này được đưa ra vào năm 2016 bởi Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN). Nó được định nghĩa là: “Các hành động để bảo vệ, quản lý bền vững và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên hoặc đã bị biến đổi, nhằm giải quyết các thách thức xã hội một cách hiệu quả và thích ứng, đồng thời mang lại lợi ích cho con người và đa dạng sinh học”.
Các giải pháp dựa trên tự nhiên bao gồm một loạt các phương pháp tiếp cận, bao gồm cả các phương án công trình và phi công trình. Ví dụ, trồng rừng ngập mặn để bảo vệ bờ biển (kỹ thuật sinh thái mềm) và quản lý tổng hợp vùng ven biển (quản lý dựa trên sinh thái) đều được coi là cách tiếp cận các giải pháp dựa vào tự nhiên. Các chiến lược giải pháp dựa trên tự nhiên khác bao gồm từ các giải pháp cứng đến kết hợp cho đến các giải pháp mềm. Các giải pháp dựa trên bản chất kỹ thuật sinh thái hoặc kết hợp thường được áp dụng ở các khu vực đô thị hóa hơn để giảm thiểu tác động sinh thái của sự phát triển, hoặc cải thiện giá trị đa dạng sinh học và thẩm mỹ thường thấp của các cơ sở hạ tầng xám (ví dụ như tường chắn sóng, cầu tàu). Các giải pháp mềm thường được áp dụng để thu được các lợi ích sinh thái bổ sung như bảo tồn các môi trường sống hiện có.
Larry Ng Lye Hock
Giám đốc Đăng bạ, Hội đồng KTS, Singapore
Chủ tịch Hội đồng KTS ASEAN 2022 – 2023
Thư ký Giải thưởng TP Thế giới Lý Quang Diệu (Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2022)
Sau thành công của Mùa 1, LIXIL Talent Match Architecture and Design Internship đã khẳng định vai trò là cầu nối gắn kết Sinh viên và các Công ty Kiến trúc – Thiết kế qua chuỗi hoạt động cụ thể, thiết thực. Bước vào mùa 2, chương trình đẩy mạnh mở rộng quy mô tại Thành phố Hồ Chí Minh và nhận được sự tin tưởng, ủng hộ của nhiều Trường Đại học và sinh viên hai miền Bắc và Nam, với gần 200 đơn đăng ký. Chương trình đã hoàn tất vòng tuyển chọn và đang triển khai chuỗi hoạt động Đào tạo – Thực hành cùng với sự đồng hành của các đơn vị hợp tác uy tín.
Ban giám khảo dành nhiều tâm huyết để chọn ra Top những sinh viên xuất sắc
LIXIL Talent Match 2022 được kết hợp với các Trường Đại học đào tạo ngành Kiến trúc – Nội thất – Quy hoạch hàng đầu Việt Nam, trong đó có 3 trường khu vực miền Bắc: Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, Đại học Xây dựng Hà Nội và 8 trường khu vực miền Nam: Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, Đại học Nguyễn Tất Thành, Đại học Tôn Đức Thắng, Đại học Văn Lang, Đại học Việt Đức.
Ngoài ra, không thể thiếu là sự đồng hành của 33 Công ty Kiến trúc – Thiết kế tại miền Bắc và 21 Công ty Kiến trúc – Thiết kế tại miền Nam cùng LIXIL Talent Match A&D Internship 2022.
Từ ngày 12 – 21/10, buổi Chấm chọn Top 60 sinh viên tài năng tại hai khu vực miền Bắc và miền Nam trong khuôn khổ chương trình LIXIL Talent Match A&D Internship 2022 đã diễn ra với sự tham gia của Hội đồng Ban giám khảo là các Giảng viên, Kiến trúc sư, Chuyên gia dày dặn kinh nghiệm trong lĩnh vực Kiến trúc – Thiết kế – Nội thất.
Hình ảnh ký kết hợp tác của LIXIL và Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh
Đánh giá về chất lượng sinh viên tham gia chương trình năm nay, KTS. Đoàn Phương – Founder & CEO DPLUS Vietnam đã dành nhiều lời khen: “Các bạn tham gia chương trình LIXIL Talent Match A&D Intership đều có một portfolio rất đẹp, giải thưởng của các bạn đều rất ấn tượng. Về sự đồng đều thì có bạn trội hơn và có bạn xếp vào nhóm sau một chút nhưng nhìn chung thì đều tốt. Phải ghi nhận các bạn đang là sinh viên thôi nhưng các bạn làm được rất nhiều thứ ngày xưa mình không làm được.”
Sau khi chọn ra Top 60 sinh viên xuất sắc của miền Nam và miền Bắc, chương trình đã tiếp tục triển khai Vòng Matching – Phỏng vấn, kết nối trực tiếp và tìm ra Top 30 tài năng Kiến trúc – Thiết kế trẻ tham gia lộ trình Đào tạo – Dẫn dắt tiên phong bám sát thực tiễn hành nghề.
Buổi phỏng vấn trực tiếp khu vực miền Nam diễn ra ngày 29/10
Các hoạt động nổi bật trong lộ trình đào tạo các nhà thiết kế trẻ:
Thực tập tại các công ty Kiến trúc – Thiết kế: Các sinh viên được trực tiếp trải nghiệm “làm nghề”, tham gia triển khai các dự án với quy mô đa dạng, được hướng dẫn bởi KTS nhiều năm kinh nghiệm. Nhờ đó, các bạn trẻ có cơ hội nâng cao kỹ năng chuyên môn, tìm ra thế mạnh và điểm yếu của bản thân để có định hướng phát triển đúng đắn trong tương lai.
Master Class – Khóa học cùng các Chuyên gia, KTS nhiều năm kinh nghiệm: Bước vào mùa 2, chương trình tiếp tục mang đến các chuyên đề chuyên sâu, đa dạng, không chỉ gói gọn trong chủ đề Kiến trúc – Nội thất mà còn định hướng cho sinh viên về xây dựng thương hiệu cá nhân, định hướng phát triển trong tương lai để đạt tới sự thành công chuyên nghiệp. Qua khoá học, sinh viên nhận được các kiến thức, kỹ năng thực tiễn, hữu ích trong quá trình thực hành tại các Công ty Kiến trúc – Thiết kế cũng như hành nghề sau này.
Mentoring 1:1 – Mô hình kết nối KTS hành nghề và sinh viên ngành Kiến trúc & Thiết kế: Là một trong bốn hoạt động chính của chuỗi chương trình LIXIL Talent Match A&D Internship, hoạt động Mentoring nhằm mục đích kết nối sinh viên và thế hệ KTS có nhiều năm kinh nghiệm trong ngành Kiến trúc – Thiết kế, từ đó phát triển một cộng đồng có tính tương trợ cao, học hỏi lẫn nhau và sẵn sàng chia sẻ. Điểm đổi mới của năm nay là chương trình sẽ tổ chức thêm các buổi Cross-Mentoring, các Mentor (người cố vấn) sẽ dẫn dắt buổi tham quan, chia sẻ cho nhóm Mentee (người được cố vấn) tại Văn phòng Công ty.
Lớp học chuyên gia – Master Class cùng Chuyên gia truyền thông – văn hóa Nguyễn Đình Thành tại không gian kết nối cộng đồng X-hub
Workshop tổng kết: Vận dụng những kiến thức được học trong Master Class, Workshop tạo thêm không gian chia sẻ, thảo luận giúp Sinh viên thực hành trực tiếp các kỹ năng, đề bài thiết kế dưới sự chia sẻ, hướng dẫn của KTS, Giảng viên là những người có chuyên môn, kinh nghiệm và uy tín trong nghề. Chương trình dự kiến sẽ được triển khai vào tháng 2/2023.
LIXIL Talent Match A&D Internship 2022 đang bước vào giai đoạn triển khai chuỗi 4 hoạt động chính: Thực tập – Internship, Mentoring 1:1, Master Class, Workshop. Cùng với sự đồng hành từ các trường Đại học hàng đầu trên cả nước và các Văn phòng Kiến trúc – Thiết kế uy tín, LIXIL Talent Match 2022 sẽ ngày càng phát huy vai trò cầu nối, tiếp lửa đam mê và kiến tạo nên những giá trị thiết thực trên hành trình tìm kiếm và đào tạo thế hệ tương lai của ngành Kiến trúc & Thiết kế.
Sinh viên được hướng dẫn bởi các Mentor tại văn phòng Kiến trúc – Thiết kế
LIXIL Talent Match – Architecture & Design Internship là chương trình thuộc chuỗi chương trình đa dạng LIXIL Talent Match. Đây là chương trình thực tập sinh Kiến trúc – Thiết kế giúp kết nối sinh viên tài năng với những công ty uy tín trong ngành và đem tới môi trường đào tạo – thực hành cho sinh viên qua các hoạt động khác như: Mentoring, Master Class, Workshop,…
Chương trình được tài trợ bởi thương hiệu American Standard – một trong những nhãn hàng tiêu biểu trong lĩnh vực thiết bị vệ sinh, đã dành được lòng tin từ khách hàng nhờ mang đến phong cách, chất lượng và tiện nghi cho người sử dụng. Với nền tảng hơn 140 năm kinh nghiệm, American Standard tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn trong việc đem đến giải pháp phòng tắm đáng tin cậy, kết hợp với thiết kế thiết thực và công nghệ tân tiến.
Tìm hiểu thêm về chương trình:https://ift.tt/8ZW16D0
