Tư vấn kiến trúc nhà

Thứ Bảy, 16 tháng 12, 2023

Quản lý phát triển cây xanh đô thị – Khu trung tâm đô thị, khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái – Tỉnh Quảng Ninh

Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 Khu trung tâm đô thị hiện hữu thuộc Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái được UBND tỉnh Quảng Ninh phê duyệt năm 2022 với định hướng phát triển Khu trung tâm đô thị hiện hữu thành khu trung tâm dịch vụ, thương mại cửa khẩu gắn liền với cửa khẩu Bắc Luân I và II hình thành khu hợp tác thương mại quốc tế; là khu đô thị hiện trạng cải tạo gắn với bảo tồn hệ sinh thái cây xanh mặt nước nhằm tạo nên khu đô thị đồng bộ về không gian và hạ tầng kỹ thuật, tạo điểm nhấn về không gian đô thị, đáp ứng các tiêu chí đô thị loại I.

Mặc dù đóng vai trò cửa ngõ giao thương quan trọng giữa Việt Nam và Trung Quốc, trước sức ép phát triển đô thị và mức độ đầu tư hạ tầng cảnh quan chưa cao, chất lượng không gian kiến trúc cảnh quan đô thị khu vực trung tâm còn rất hạn chế. Hệ thống cây xanh đô thị chưa được phát triển mạnh, còn mang tính tự phát; hệ thống vườn hoa và công viên chưa phát huy được vai trò. Chính vì vậy, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái cần có những chủ trương và chính sách nhằm nâng cao chất lượng quản lý phát triển cây xanh đô thị, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân, phát triển khu trung tâm đô thị theo hướng bền vững và hướng tới mục tiêu đề ra trong quy hoạch phân khu được duyệt.

Thực trạng quản lý phát triển cây xanh đô thị

1. Cây xanh đô thị và cảnh quan đường phố

Cây xanh bóng mát trồng trên các tuyến phố Khu trung tâm đô thị phong phú và đa dạng. Khu vực trung tâm có khoảng 9.152 cây xanh bóng mát, thuộc 65 loài và 34 họ thực vật, được trồng trên các tuyến đường và vườn hoa công viên. Thành phần loài cây xanh bóng mát trên mỗi tuyến phố cũng rất đa dạng, cây trồng trên mỗi tuyến đường phần lớn là rất nhiều loài. Trung bình mỗi phố có từ 4 đến 22 loài cây, cá biệt có tuyến phố lên tới 25 loài như đường Nguyễn Du. Tuyến đường Hồ Xuân Hương có tổng cộng 5 cây thì thuộc 5 loài thực vật hay đường Gốc Khế có tổng cộng 24 cây xanh bóng mát thì có tới 15 loài cây. Thậm chí, trong các ngõ phố cũng có thành phần loài cây xanh rất đa dạng, ví dụ như ngõ 108 phố Yết Kiêu có tới 15 loài cây… Do đó, cây xanh bóng mát trồng trên các tuyến đường của Khu trung tâm đô thị khá hỗn loạn, không tạo được tính đặc trưng và có chất lượng cảnh quan thấp.

Hình 1. Tuyến đường được trồng thuần loài, hoặc từ 2 đến 3 loài cây xanh với hình thái tương đồng hoặc bố cục hài hòa đã tạo nên hiệu quả trong cải thiện môi trường vi khí hậu, gia tăng chất lượng cảnh quan đường phố; đồng thời đảm bảo không gian cho sự sinh trưởng, phát triển ổn định của cây xanh và góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho dân cư đô thị – đường Lý Tự Trọng. (Nguồn: Phạm 2023)

Tuy nhiên, chất lượng cảnh quan đô thị và sức khỏe cây xanh đường phố tại các tuyến phố cũ có chất lượng tốt trên nhiều tuyến phố sử dụng thuần loài hoặc từ 2 đến 3 loài cây trên cùng một tuyến phố. Sự đồng nhất về thành phần loài cùng vỉa hè đảm bảo kích thước đã đem lại hiệu quả rất lớn cho chất lượng cảnh quan đường phố. Đây cũng thể hiện rõ sự đồng bộ trong công tác trồng và duy trì cây xanh trên các tuyến đường do các đơn vị nhà nước quản lý tại khu vực có khả năng kiểm soát tốt.

Trên các tuyến phố còn lại, cây do Nhà nước và người dân trồng đan xen lẫn nhau còn khá phổ biến. Hiện trượng này tạo nên hình ảnh tuyến phố không chỉ đa dạng về loài mà còn đa dạng về chiều cao và đặc điểm hình thái; tạo nên sự hỗn loạn của cảnh quan đường phố. Hiện tượng này xảy ra cả ở những tuyến phố thuộc các khu đô thị mới. Nhiều loài cây ăn quả như Bòng, Bưởi, Khế, Mít, Sung, Vả… được trồng nhiều trong khu trung tâm đô thị. Hơn nữa, nhiều loài cây không phù hợp trồng đường phố như Dâu da xoan, Trứng cá, Đào, Đào tiên, … cũng rất phổ biến. Hiện tượng này cho thấy mức độ quản lý cây xanh đô thị của Khu trung tâm đô thị còn nhiều bất cập.Sự đa dạng thành phần, loài cho thấy TP chưa có những quy định về quản lý phát triển và hướng dẫn lựa chọn loài cây xanh đô thị nhằm tạo lập giá trị bản sắc, cải thiện chất lượng không gian kiến trúc cảnh quan cho từng loại hình đường phố nói riêng và chất lượng cảnh quan đô thị nói chung.Không chỉ cây bóng mát, thành phần loài cây bụi và trồng thảm cũng rất đa dạng và là những loài cây xanh đô thị phổ biến. Khu trung tâm có tổng cộng 29 loài cây xanh thuộc 20 họ thực vật; được sử dụng linh hoạt tại các bồn cây, dải phân cách, vườn hoa và công viên. Tuy nhiên, cây bụi và trồng thảm chưa được quan tâm đúng mức, công tác duy trì và cắt tỉa còn hạn chế. Sự phối hợp giữa các loài còn tự do, nhiều khu vực còn do người dân trồng theo sở thích. Chính vì vậy, chất lượng cây bụi và trồng thảm chưa cao, chưa có giá trị thẩm mỹ và hạn chế trong việc đóng góp vào chất lượng kiến trúc cảnh quan chung của đô thị.

2. Cây xanh vườn hoa – công viên

Bên cạnh hệ thống cây xanh đường phố, vườn hoa và công viên là hai yếu tố vô cùng quan trọng để hình thành hệ sinh thái tự nhiên trong đô thị. Tuy nhiên, vườn hoa – công viên tại khu trung tâm đô thị không nhiều, chưa được quan tâm và đầu tư bài bản; chất lượng không gian kiến trúc cảnh quan các vườn hoa và công viên tại khu trung tâm đô thị còn nhiều hạn chế.

Hình 2. Cây xanh đa chủng loại tạo nên sự hỗn loạn, kém hấp dẫn cho cảnh quan đường phố và giảm hiệu quả vi khí hậu trên tuyến đường Trần Nhật Duật, Khu đô thị mới Ka Long Riverside City. (Nguồn: Phạm 2023)

Hạ tầng cảnh quan của hệ thống vườn hoa, công viên ít được đầu tư và đang xuống cấp. Chất lượng không tốt là nguyên nhân hạn chế người dân khai thác và sử dụng. Đặc biệt, công viên trung tâm đang xuống cấp nghiêm trọng, chất lượng cảnh quan và cây xanh thấp, chưa hấp dẫn; chưa tạo lập các không gian phù hợp với đặc trưng của từng khu vực, nhất là khu vực Đài tưởng niệm Liệt sỹ và di tích Cách mạng. Đường dạo và các bồn hoa xuống cấp, gần như không còn khả năng sử dụng. Trong khi đó, các tuyến đường lát đá được đầu tư cùng dự án kè bờ Đông sông Ka Long được thực hiện theo hướng hạ tầng kỹ thuật hoặc mật độ lát quá nhiều trong không gian hẹp tại khu vực phía Nam của công viên nên kém hấp dẫn và hiệu quả cải thiện vi khí hậu chưa cao.

3. “Sức khỏe” cây xanh đô thị

Cây xanh đô thị chịu nhiều sức ép và tác động do các hoạt động của con người tới quá trình sinh trưởng và phát triển của chúng. Đặc biệt đối với cây xanh đường phố, chúng không chỉ là chức năng tạo cảnh quan và cải thiện vi khí hậu, người dân còn sử dụng cây xanh cho nhiều mục đích khác nhau nhằm phục vụ cho các hoạt động của bản thân: Treo biển, đóng đinh, chăng đèn led…

Hình 3. Chọn loài không phù hợp với môi trường khu vực làm giảm khả năng sinh trưởng phát triển của cây xanh dù được trồng trong không gian rộng. Ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả thẩm mỹ, chất lượng cảnh quan và môi trường đô thị – đường Hữu Nghị. (Nguồn: Phạm 2023)

Bộ rễ của cây đường phố là cơ quan gặp phải nhiều vấn đề nhất: Không đủ đất và dinh dưỡng, vướng hệ thống hạ tầng kỹ thuật (điện, nước, thông tin liên lạc…), đất chặt và ô nhiễm, thiếu nước hoặc ngập úng,… Chúng ảnh hưởng nghiêm trọng đến bộ rễ và làm cho cây kém phát triển. Chưa kể, sự phát triển của bộ rễ và tán cây có mối quan hệ tương đồng về diện tích che phủ; Đây là một yêu cầu không thể tự có được trong điều kiện đường phố. Hệ thống đường dây Khu trung tâm đô thị đa phần vẫn đi nổi; cây xanh bóng mát trồng trên các vỉa hè chịu ảnh hưởng cả hạ tầng ngầm và trên không.

Hình 4. Quấn đèn led dây và bồn cây nhỏ trên vỉa hè hẹp ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, khả năng sinh trưởng và phát triển của cây xanh; ảnh hưởng gián tiếp tới chất lượng cảnh quan tại đường Trần Quang Diệu, Khu đô thị mới Ka Long Riverside City. (Nguồn: Phạm 2023)

4. Công tác quản lý nhà nước về cây xanh đô thị

Phòng Quản lý đô thị, trực thuộc UBND TP Móng Cái là cơ quan quản lý nhà nước hệ thống cây xanh đô thị. Với nhân lực mỏng, chỉ 8 người và không có cán bộ chuyên trách về quản lý phát triển cây xanh đô thị nên rất khó có thể kiểm soát và xử lý có hiệu quả toàn bộ các vấn đề liên quan đến hệ thống cây xanh đô thị của TP. Hơn nữa, cơ sở dữ liệu cây xanh đô thị được xây dựng và quản lý bằng phần mềm excel nên rất thủ công, gặp nhiều khó khăn trong quá trình quản lý và vận hành.

Hình 5. Sự đan xen của cây xanh và hệ thống hạ tầng kỹ thuật luôn tiềm ẩn nguy cơ chập cháy trong giông lốc, ảnh hưởng trực tiếp tới hình thái và chất lượng cây xanh đô thị cũng như chất lượng kiến trúc cảnh quan đường phố – đường Nguyễn Du. (Nguồn: Phạm 2023)

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý phát triển cây xanh đô thị

1. Giải pháp quản lý nhà nước

Để quản lý phát triển hệ thống cây xanh có hiệu quả, bên cạnh các văn bản quy phạm pháp luật, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái cần có những quy định riêng về các tiêu chuẩn kỹ thuật như: Tiêu chí chọn loài, quy cách và quy trình trồng, thay thế, chăm sóc, duy trì và bảo tồn; các quy trình quy phạm trong quản lý, giám sát, thi công hệ thống cây xanh đô thị… Các văn bản hướng dẫn cần mang tính mở. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện cần tuân thủ sự ràng buộc chặt chẽ với các đồ án quy hoạch và thiết kế cây xanh đã được phê duyệt.

Quy chế khen thưởng và xử lý vi phạm cần xác định vai trò, trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm và phát hiện vi phạm trong công tác quản lý phát triển cây xanh đô thị. Xây dựng chương trình mỗi người dân, tổ chức là một giám sát viên; thực hiện cơ chế giám sát ba bên người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan. Có như vậy việc phát hiện sai phạm trong các hoạt động liên quan đến quản lý phát triển cây xanh đô thị mới triệt để.

Để quản lý có hiệu quả hệ thống cây xanh đô thị của TP, đòi hỏi phòng quản lý đô thị phải có cán bộ chuyên trách và có chuyên môn sâu về cây xanh đô thị. Do đó, công tác tuyển dụng, bồi dưỡng và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ chuyên môn là một trong những nhiệm vụ quan trọngtrong cơ quan quản lý nhà nước.

2. Tuyên truyền nâng cao nhận thức của cộng đồng

Công tác tuyên truyền góp phần không nhỏ trong việc nâng cao ý thức của cộng đồng dân cư, các tổ chức và cơ quan đoàn thể trong công tác quản lý phát triển cây xanh đô thị. Công tác này cần được rà soát, đánh giá và rút kinh nghiệm thường xuyên nhằm tăng tính hiệu quả trong các khâu chỉ đạo và tổ chức thực hiện, tránh làm suy giảm lòng tin của cộng đồng, phát huy vai trò và trách nhiệm của các cấp chính quyền, các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong quá trình thực hiện, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của người dân và lợi ích của cộng đồng. Các hình thức tuyên truyền gồm: Sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức các chương trình lồng ghép; hưởng ứng các sự kiện quốc tế gắn với môi trường và cây xanh như: Ngày môi trường thế giới, chiến dịch thế giới xanh…; tổ chức các hội nghị, tập huấn và bồi dưỡng cho các tổ chức, cá nhân và tập thể liên quan.

3. Giải pháp khoa học kỹ thuật

Hình 6. (a) Tạo tán cây xanh đúng; (b) tạo tán cây xanh chưa đúng (Nguồn: Phạm 2016)

Hệ thống cơ sở dữ liệu và thông tin về cây xanh đô thị cần được xây dựng và cập nhật thường xuyên; cần được quản lý bằng phần mềm. Xây dựng phần mềm dựa trên nền tảng hệ thống thông tin địa lý nhằm chuẩn hóa dữ liệu của các cá thể cây xanh, vườn hoa và công viên và các giao diện tương tác giữa các chủ thể tham gia hoạt động. Phần mềm tích hợp với các hệ thống mã nguồn mở sẽ tăng thêm tiện ích trong hoạt động quản lý, bảo vệ và phát triển cây xanh đô thị có sự tham gia của cộng đồng; các nhóm đối tượng được phân quyền khả năng truy cập, bổ sung thông tin thậm chí là các yêu cầu về chặt hạ, cắt tỉa… nhằm tối ưu thời gian xử lý thông tin, gián tiếp giảm thiểu rủi ro do cây xanh đem lại đối với cộng đồng dân cư đô thị. Phần mềm kết nối với hệ thống các thiết bị điện tử tin học như: Máy tính và các thiết bị thông minh cầm tay… sẽ góp phần đơn giản hóa quá trình truyền thông giữa các nhóm đối tượng tham gia quản lý phát triển cây xanh.

4. Bộ tiêu chí chọn loài cây xanh đô thị

Xây dựng bộ tiêu chí chọn loài cây xanh gắn với yếu tố bản địa, đặc trưng không gian và định hướng phát triển cảnh quan đô thị biến đổi theo mùa. Phân loại cây xanh đô thị theo nhóm cây chủ đạo để làm khung hướng dẫn cho đô thị. Đối với cây xanh bóng mát trồng trên các tuyến đường, công tác tạo tán ngay từ vườn ươm có vai trò quyết định đến sức khỏe cây xanh cũng như chất lượng không gian kiến trúc cảnh quan sau này. Hình thái tán cần được định hình nhờ hệ thống phân cành thứ cấp, góp phần đảm bảo sự phát triển của cây xanh theo đúng ý tưởng thiết kế không gian cho từng tuyến phố. Đồng thời cần đa dạng hóa về loại hình cây xanh: Cây thảm, cây bụi, cây dây leo và cây thân gỗ…nhằm thích ứng với đặc trưng không gian và tạo lập bản sắc cảnh quan cho đô thị Móng Cái.

5. Xã hội hóa công tác quản lý phát triển cây xanh đô thị

Quản lý phát triển cây xanh đô thị không thể chỉ dựa vào nguồn lực của Nhà nước; sự hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân đóng vai trò vô cùng to lớn và hiệu quả khi được phát huy. Tuyên truyền và vận động người dân trồng cây xanh theo định hướng quy hoạch chung và các hồ sơ thiết kế cảnh quan đường phố cho các vị trí trồng cây xanh trước cửa nhà cũng là giải pháp nhằm tăng cường sự đóng góp của người dân và đồng thời tăng cường ý thức bảo vệ theo tinh thần “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Tuy nhiên, sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý phát triển cây xanh đô thị ở quy mô lớn cần gắn giữa lợi ích các bên. Các hình thức giải pháp xã hội hóa phát triển cây xanh đô thị được thể hiện cụ thể trong các giải pháp phát triển các nguồn lực xã hội bao gồm: Nguồn lực tài chính, nguồn lực con người và nguồn lực tài nguyên.

TS Phạm Anh Tuấn
Chủ tịch Chi hội KTS Cảnh quan Việt Nam – Trưởng Bộ môn Kiến trúc Cảnh quan
Khoa Kiến trúc và Quy hoạch Đại học Xây dựng Hà Nội.
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)

Tài liệu tham khảo

Phạm Anh Tuấn – “Management of Urban Greenery System in Vietnam in the Era of Industry 4.0”, Journal of Sustainable Construction Engineering and Technology, Vol. 12 No. 1 (2021), pp. 323-335;
Phạm Anh Tuấn – “Một số quan điểm về quản lý cây xanh đô thị”, Tạp chí Kiến trúc, số 262 năm 2017, trang: 64-66. ISSN 0866-8617;
UBND TP Móng Cái, 2022 – “Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 Khu trung tâm đô thị hiện hữu (Khu A1) thuộc Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh”

The post Quản lý phát triển cây xanh đô thị – Khu trung tâm đô thị, khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái – Tỉnh Quảng Ninh appeared first on Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

from Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam https://ift.tt/6EPl84q
Blog phát triển bởi https://tuvankientrucnha.blogspot.com/
Tìm kiếm đơn vị chuyên xây dựng công trình nhà ở Hà Nội https://thoxay.vn//

Thứ Sáu, 15 tháng 12, 2023

ALP Mini-talk (Mùa 3) #4: Kiến trúc sư và những câu chuyện trái ngàn

Đây là chủ đề Podcast số 4 của ALP Mini-talk: The Un-Gap | Không khoảng cách. Với một ngành nghề lâu đời và mang tính đặc thù như Kiến trúc, việc làm trái ngành, nghĩa là người xuất thân trường lớp lại không theo nghề và ngược lại, sẽ đem đến những câu chuyện và góc nhìn như thế nào? Với hai khách mời là Hoạ sĩ Nguyễn Hoài Hương và Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko, chúng ta sẽ cùng khám phá chủ đề này.

ALP Mini-talk Mùa 3: The Un-Gap | Không khoảng cách là chuỗi Podcast thảo luận chuyên đề dành cho cộng đồng Kiến trúc – Thiết kế tại Việt Nam. Podcast được phát triển từ chuỗi hoạt động của chương trình Architecture Leader Perspective do LIXIL Việt Nam sáng lập và tổ chức từ năm 2016, nhằm kết nối, tạo động lực và truyền cảm hứng để kiến tạo một cộng đồng Kiến trúc – Thiết kế gắn kết, cùng phát triển.

Xuất thân hoạ sĩ, Nguyễn Hoài Hương đã bén duyên với ngành Kiến trúc – Thiết kế Nội thất và đứng sau nhiều công trình tại khu thương mại Bờ Hồ, Hà Nội, các nhà hàng trên đường Đồng Khởi, hệ thống du thuyền Paradise trên Vịnh Hạ Long,… Còn Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko, người từng tốt nghiệp Thủ khoa Đại học Kiến trúc TP.HCM, lại đang thành công ở lĩnh vực Nhiếp ảnh. Anh cũng chính là Giám đốc Sáng tạo của các tạp chí thời trang nổi tiếng như ELLE VN, L’Officiel VN.

Họa sĩ Hoài Hương và KTS. Giám đốc sáng tạo Dzung Yoko trong cuộc phỏng vấn

Hai khách mời nghĩ sao về hiện tượng “làm trái ngành” đối với ngành Kiến trúc – Thiết kế?

Họa sĩ Hoài Hương: ”Xuất thân từ mỹ thuật, là môi trường đào tạo về thị hiếu thẩm mỹ, về sử dụng thị giác trong sáng tạo, nên khi tôi kết hợp vốn thẩm mỹ với ngôn ngữ Kiến trúc để sáng tạo thì nó sẽ ra một sản phẩm mềm mại hơn, gần với cuộc sống hơn. Đặc biệt trong ngành này, mình phải có vốn sống, đặc biệt là vốn văn hóa, đồng thời là vốn hiểu biết về đối tượng mà mình đang thiết kế không gian sống cho họ. Thế thì tất cả những yếu tố đó sẽ giúp mình tổ chức các không gian sao cho dung hòa nhất, tạo ra một không gian mà chính họ là chủ nhân và chính họ yêu mến nó, chứ không phải là không gian của mình. Ngoài ra, nghề này cũng rất cần sự nhạy bén, đặc biệt là sự nhạy bén trong các vấn đề xã hội.”

KTS. Giám đốc sáng tạo Dzung Yoko: “Theo mình nghĩ, điều quan trọng nhất chính là cái “cảm” về nghệ thuật, tại vì Kiến trúc hay Hội họa rất gần với nhau, hoặc Thời trang, Thiết kế, Nhiếp ảnh,… Đấy đều là các ngành về thị giác. Cái “cảm” về nghệ thuật, mỹ thuật nó mới ảnh hưởng chính đến sản phẩm sáng tạo. Yếu tố quan trọng nhất để làm được ngành này là yếu tố về thẩm mỹ, chứ không phải kỹ thuật hay con số, phải từ gốc mỹ thuật mà ra. Nếu mình không có những cái “cảm” mà vẫn làm ngành thì cuối cùng tác phẩm sẽ cực kỳ khô khan.”

Việc làm trái ngành đã tạo cho hai anh những ưu thế, bất lợi ra sao?

Họa sĩ Hoài Hương: “Không có con đường nào bằng phẳng cả. Nhưng mình không hề thấy mặc cảm với việc làm “trái ngành”. Có một khoảng thời gian khi mình đang chuẩn bị làm bài tốt nghiệp hội họa ở trường Mỹ thuật, mình tham gia vào một công việc liên quan đến Kiến trúc cho một công ty hội chợ, công việc đó khiến mình cảm thấy như một người không biết bơi bơi lội giữa một bể lớn, rất vật vã, rất khó khăn, nhưng sau này mình mới thấy đó chính là những bước đệm, là bậc thang để mình bước vào nghề Kiến trúc. Khi bắt đầu với Kiến trúc, mình rất cám ơn những năm tháng ở trường Mỹ thuật đã tạo cho mình cảm giác với nghệ thuật, đến bây giờ mình cũng rất cám ơn những thời gian khi mình mày mò với Kiến trúc, nó cho mình cảm giác mạnh về cấu trúc, giúp mình thực hiện những cấu trúc đó trong tranh vẽ mà không tốn quá nhiều sự mô tả. Cái bất lợi nếu có chắc là đôi khi mình quá yêu điều gì thì mình sẽ thiên vị điều đó và nó sẽ dẫn đến việc mình sai ngôn ngữ. Kiến trúc mà, 50% là kỹ thuật và 50 % là nghệ thuật.”

KTS. Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko: “Có một điều rất hay là các ngành về thị giác rất liên quan đến nhau nên khi mình chuyển tiếp qua thì mình có thể dùng các kiến thức mà mình đã có được từ môi trường Kiến trúc, Mỹ thuật nhưng theo một hướng khác hơn. Đôi khi một người học đúng ngành họ sẽ không dám làm như mình đâu, vì họ sẽ thường có cảm giác cần phải bài bản mới đúng, còn mình thì mình sẽ làm theo cảm tính. Đôi khi nó sẽ ra một sản phẩm lạ hơn, mang dấu ấn của mình nhiều hơn. Tuy nhiên khi làm trái ngành thì cũng có một điều đáng lo nếu kiến thức của mình không chắc, mình làm nhưng không hiểu những gì mình làm thì sẽ rất là nguy hiểm. Vì thế kiến thức nền tảng trong ngành là rất quan trọng. Ví dụ như khi mình làm liên quan đến nghệ thuật, thị giác thì mình cần có nền tảng vững vàng về kiến thức, về thẩm mỹ.”

Trong ngành Kiến Trúc thì “năng khiếu” có phải một yếu tố quan trọng quyết định sự thành bại hay không?

KTS. Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko: “Mình nghĩ là những ngành về nghệ thuật thì rất cần năng khiếu. Năng khiếu có đóng góp rất lớn. Đối với ngành Kiến trúc dù nó là đóng góp giữa kỹ thuật và nghệ thuật thì thành phẩm cuối cùng cũng là nghệ thuật. Ví dụ như cùng một công thức để xây bảo tàng, nhưng tùy theo những yếu tố xung quanh mà mình sẽ thiết kế nó khác nhau, chứ nó không thể chỉ theo một công thức lặp lại. Vì thế, năng khiếu cũng là một trong những yếu tố quyết định việc chúng ta có nên dấn thân vào nghề này hay không. Mỗi người sẽ có năng khiếu về một lĩnh vực nào đó. Chỉ cần biết được năng khiếu của mình ở đâu thì mình sẽ đến đích rất nhanh.”

Họa sĩ Hoài Hương: “Năng khiếu là yếu tố cốt lõi. Nếu không có năng khiếu thì chúng ta vẫn có thể đạt được mục đích mình đặt ra về Thiết kế, Thời trang, về Nghệ thuật,…nhưng nếu muốn tạo ra sự tinh hoa thì chúng ta vẫn phải kết hợp nhiều thứ, là sự kết hợp giữa “công thức” và “trái tim”. Nhưng trong giới hạn nào đó, nếu không có năng khiếu trời ban thì chắc chắn bạn sẽ vẫn đến đích, chỉ là chậm hơn.”

Làm sao để kiểm tra được các bạn có phù hợp với ngành Kiến trúc để quyết định có nên tiếp tục theo đuổi nghề?

Họa sĩ Hoài Hương: “Đầu tiên là sự thất bại, nếu mình thấy rằng mình đã thất bại và mình cũng không đủ tình yêu để vực dậy sự thất bại đấy thì không lý do gì mà bạn không chọn một cái khác mạnh hơn. Nhưng khi mình đang làm thì mình chưa biết, mình chưa đi đến đích mà. Tại sao mình chưa đến đích mà mình đã nghĩ rằng mình chọn không đúng? Đôi khi người ta chọn những việc thậm chí trái nghề hoàn toàn nhưng người ta vẫn thành công. Hãy bỏ hết nghị lực và tình yêu để mình đến đích, khi đến đích rồi mình có thất bại thì mình sẽ còn đủ thì giờ để chọn những việc khác, biết đâu khi tới đích rồi thì mình mới ngộ ra là “Ồ cái này là cái của mình mà”. Cái sự thất bại, cái chua xót đôi khi nó cho mình cái ngọt ngào. Thực sự nếu bạn yêu nó thì bạn thế nào bạn cũng sẽ về đến đích, và đến đích rồi thì bạn lại thêm động lực và tình yêu để đi tiếp nữa.”

KTS. Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko: “Mình nghĩ là sự thất bại trong những lĩnh vực, công việc mình làm, nó cũng sẽ là bàn đạp cho mình biết rằng mình có đi tiếp, đi lui hay đi như thế nào. Trong khoản sáng tạo, bạn tìm người khách hàng mà ngang tầm với năng lực và sự cố gắng của bạn thì nó cũng là một cách để cho mình tồn tại trong nghề. Chứ đâu phải nhất thiết ai cũng phải làm những thứ như thiên tài, có thể bạn sẽ làm những cái mà vừa với khả năng, vừa với những gì bạn được học hỏi, được biết thì nó cũng rất tốt mà. Chưa gì bạn đã bỏ nghề hay bỏ ngang thì chưa chắc bạn đã tìm được một công việc khác phù hợp hơn.”

Đâu là những bài học, nguyên tắc làm nghề mà hai khách mời muốn chia sẻ với các khán giả trẻ?

Họa sĩ Hoài Hương: “Chúng ta luôn luôn phải cập nhật diễn biến của cuộc sống đương đại. Sự tức thời, giao tiếp hiện hữu có thể hoàn toàn khác với những cái ta đã biết, và sự giao tiếp hiện hữu đó có thể cấu trúc một xã hội hoàn toàn khác, nên đó là điều luôn luôn cần bổ túc bởi những cái mà ta đã có thì sẽ không đủ. Đặc biệt là hiện tại cái thách thức của công nghệ rất lớn. Công nghệ mới bây giờ nó thay thế nhiều thứ, vậy thì mình phải tìm ra được những gì mà cái công nghệ không thể thay thế được. Nếu các bạn yêu cái việc mình làm và làm cái việc mình yêu thì nó có cả hạnh phúc, cả niềm tin, cả sự hứng thú.”

KTS. Giám đốc Sáng tạo Dzung Yoko: “Mình cũng nghĩ là chuyện cập nhật rất quan trọng bởi vì con người mỗi lúc mỗi thay đổi và ngày càng nhanh. Nếu bạn không cập nhật, thì bạn sẽ theo nghề này khá là khó. Ngoài ra cái thách thức bây giờ chắc là sự cạnh tranh. Tức là thế giới có quá nhiều thứ để lựa chọn, sẽ khó hơn cho bạn để lựa chọn bạn thực sự thích cái gì, cái gì mới hợp với năng lực, sở trường của bạn và kết hợp với năng khiếu của bạn nữa. Và một cái nữa là, ngày hôm nay các bạn có thể sẽ phải từ bỏ cái tôi để chiều khách hàng rất là nhiều, đó cũng là một trở ngại cho các bạn để đến với cái đích mà bạn thực sự mong muốn. Mình nghĩ rằng các bạn trẻ bây giờ cũng rất là khó, nhiều khi cũng có sự chông chênh như vậy nhưng mình nghĩ là với sự đam mê, với việc thực sự lùi lại để suy nghĩ xem mình thực sự thích cái gì mà không phải chạy theo xu hướng hay thị hiếu số đông vì nghề đó hot, làm nghề đó mới ra tiền,… điều đó không quan trọng mà quan trọng là nghề mà mình làm mình cảm thấy xung, thấy mê, làm mình quên tất cả mọi thứ xung quanh. Đó mới là cái đích của mình.”

The post ALP Mini-talk (Mùa 3) #4: Kiến trúc sư và những câu chuyện trái ngàn appeared first on Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

from Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam https://ift.tt/pioI8ZA
Blog phát triển bởi https://tuvankientrucnha.blogspot.com/
Tìm kiếm đơn vị chuyên xây dựng công trình nhà ở Hà Nội https://thoxay.vn//

Thứ Năm, 14 tháng 12, 2023

Phát triển cụm liên kết ngành đóng tàu trên thế giới và kinh nghiệm cho Quảng Ninh

Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam về Chiến lược phát triển bền vững nền kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã nêu rõ: Việt Nam phải trở thành quốc gia mạnh và giàu dựa vào biển. Tuy nhiên, tình hình chung về công nghiệp biển nói chung cũng như công nghiệp đóng tàu nói riêng của nước ta hiện nay còn yếu, cần phải có sự thay đổi, nhất là về các mô hình công nghiệp mới. Trên thế giới, đã có khá nhiều mô hình công nghiệp được nghiên cứu và xây dựng, tuy vậy, thực tế cho thấy mô hình Cụm liên kết ngành (Industrial Cluster) là nổi bật hơn cả và đang được áp dụng tại rất nhiều quốc gia có nền công nghiệp phát triển. Bài báo giới thiệu một số cụm liên kết ngành đóng tàu tại các nước phát triển trên thế giới và từ đó rút ra một số kinh nghiệm nhằm phát triển cụm liên kết ngành đóng tàu cho Quảng Ninh.

Khái niệm về cụm liên kết ngành

Cụm liên kết ngành (Industrial Cluster), là một khái niệm được phát triển bởi GS Michael E.Porter, thuộc trường ĐH Harvard, trong đó, một nhóm các doanh nghiệp có sự tương đồng hoặc tương hỗ trong 1 lĩnh vực cụ thể liên kết lại với nhau (cùng với các thể chế hỗ trợ) và cùng quy tụ tại một khu vực địa lý nhất định. Bên cạnh đó, sự tham gia trực tiếp của các cơ sở đào tạo hay các viện nghiên cứu nhằm cung cấp nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ cho cụm.

Cặp siêu tàu cặp cảng Quốc tế Hạ Long (Ảnh: Đỗ Phương)

Kinh nghiệm của các nước phát triển

Hình 1. Vị trí các tổ chức thuộc cụm liên kết ngành đóng tàu tại Đức (Nguồn: Tác giả)

1. Kinh nghiệm của CHLB Đức

Sau ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008, ngành công nghiệp đóng tàu tại Đức hiện nay đã trở nên chuyên biệt hóa, tập trung vào những sản phẩm có sự tùy chỉnh về mẫu mã, trang thiết bị và đòi hỏi một hệ thống kỹ năng tích hợp cao. Chính phủ liên bang Đức đã tập trung hỗ trợ tài chính cho ngành công nghiệp cũng như việc nghiên cứu, phát triển để có thể cạnh tranh với các công ty đóng tàu nước ngoài, thông qua việc bảo lãnh các khoản vay và hỗ trợ từ các hiệp định quốc tế.

Để hình thành nên Cụm liên kết ngành đóng tàu tại Đức, cần phải có sự liên kết giữa các tổ chức dưới đây:

Doanh nghiệp đóng tàu chủ chốt: Theo tính toán sơ bộ, hiện tại trên nước Đức có khoảng 2.800 công ty, bao gồm các công ty đóng tàu và các công ty thuộc ngành công nghiệp phụ trợ. Các cơ sở đóng tàu được xây dựng tập trung tại các khu vực thuộc phía Bắc nước Đức;
Ngành công nghiệp phụ trợ đóng tàu: Tại Đức, những nhà máy thuộc ngành công nghiệp phụ trợ đã cung cấp cho các cơ sở đóng tàu nhiều nguồn nguyên liệu và trang thiết bị lên đến 70% giá trị con tàu khi nó xuất xưởng. Ngành công nghiệp phụ trợ của Đức có vị thế dẫn đầu trên giới trong một số lĩnh vực như: Sản xuất động cơ diesel, hệ thống động lực (động cơ, cánh quạt), công nghệ tự động hóa và công nghệ thân thiện môi trường;
Đào tạo nguồn nhân lực ngành đóng tàu: Hiện nay, có 6 trường ĐH tập trung cho ngành hàng hải tại Berlin, Bremen, Duisburg, Hamburg, Kiel và Rostock đã cùng với các công ty đóng tàu phát triển các chương trình đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cùng với đó là trường ĐH Flenburg đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật hàng hải. Trong chương trình, các sinh viên được kết hợp đào tạo, ngoài việc học về lý thuyết tại các trường ĐH, họ còn được đào tạo thực hành tại các nhà máy, những nơi mà sau này có thể là nơi làm việc của họ;
Tổ chức khoa học – công nghệ: Đổi mới và sáng tạo khoa học công nghệ là rất quan trọng cho ngành công nghiệp đóng tàu Đức có thể duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành vói các cường quốc đóng tàu khác trên thế giới. Các công ty đóng tàu và sản xuất thiết bị phụ trợ tại Đức đang tập trung phát triển kỹ thuật ở ba lĩnh vực “E” chính, đó là: Kiểm soát khí thải (emissions), tăng cường hiệu quả (efficiency) và cải thiện môi trường (enviroment).

2. Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Các Cụm liên kết ngành đóng tàu tại Hàn Quốc hiện nay, ngoài chuỗi sản xuất đã được định hình với sự đóng góp của các doanh nghiệp thượng nguồn và hạ nguồn, chuỗi giá trị bao gồm nhiều hoạt động từ khâu thiết kế tàu cho đến khâu dịch vụ sau bán hàng cũng như kết nối với các lĩnh vực khác như Logistic hay công nghệ thông tin, góp phần tăng tính phức tạp trong quy trình sản xuất đòi hỏi phải có sự tham gia của nhiều đơn vị sản xuất khác nhau, chất lượng và giảm giá thành sản phẩm.

Để hình thành Cụm liên kết ngành đóng tàu tại Hàn Quốc, cần phải có sự liên kết giữa các tổ chức dưới đây:

Vị trí Cụm liên kết ngành đóng tàu tại Hàn Quốc: Cụm liên kết ngành đóng tàu của Hàn Quốc nằm tại vùng Gyeongnam, về phía Đông Nam của Hàn Quốc. Các cơ sở tập trung chủ yếu ở những vùng như Ulsan, Busan và huyện Geoje, bởi có lợi thế từ vùng nước sâu;
Doanh nghiệp đóng tàu chủ chốt: Theo dữ liệu KOSHIPA (Korea Offshore and Shipbuilding Association – Hiệp hội Đóng tàu biển Hàn Quốc), được cung cấp bởi chính phủ Hàn Quốc năm 2013, đã có tổng cộng 80 cơ sở đóng tàu trên toàn lãnh thổ, trong đó, có 9 cơ sở có năng lực đóng những loại tàu trọng tải lớn, độ phức tạp cao và 71 cơ sở còn lại là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN);
Ngành công nghiệp phụ trợ đóng tàu: Ngành công nghiệp thép bao giờ cũng là ngành công nghiệp phụ trợ quan trọng nhất của ngành đóng tàu. Hàn Quốc là nhà sản xuất thép lớn thứ 6 trên thế giới (theo KOSA 2013). Ngành công nghiệp thiết bị hàng hải cũng là một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng đóng tàu. Theo báo cáo từ Hiệp hội trang thiết bị Hàng hải Hàn Quốc (KOMEA), hiện đang có khoảng hơn 1.000 công ty có liên quan đến trang thiết bị hàng hải;

Hình 2. Cơ cấu cụm liên kết ngành đóng tàu tại Đức (Nguồn: Tác giả)
Đào tạo nguồn nhân lực đóng tàu: Các doanh nghiệp đóng tàu luôn thúc đẩy, tăng cường các mối liên kết tổng hợp với các trường ĐH. Ví dụ: Công ty đóng tàu thuộc Tập đoàn Samsung (SHI) đã kết hợp với khoa Đóng tàu thuộc trường ĐH Quốc gia Pusan và Cục kỹ thuật Hàng Hải, triển khai các khóa học nhằm mục đích mở rộng cơ hội đào tạo công nhân có tay nghề đóng tàu và nâng cao trình độ của nhân viên;
Tổ chức khoa học – công nghệ: Trong những năm vừa qua, ngành công nghiệp đóng tàu Hàn Quốc đã đẩy mạnh đầu tư vào phát triển công nghệ R&D. Hiện nay, có rất nhiều tổ chức nghiên cứu, đổi mới và sáng tạo cho ngành công nghiệp đóng tàu tại Hàn Quốc, như Viện Nghiện cứu khoa học và công nghệ biển Hàn Quốc (KIOST), Viện Nghiên cứu thiết bị biển Hàn Quốc (KOMERI), Viện Nghiên cứu các doanh nghiệp đóng tàu vừa và nhỏ (RIMS).

Hình 3. Vị trí cụm liên kết ngành đóng tàu tại Hàn Quốc (Nguồn: Tác giả)

Bài học kinh nghiệm cho Quảng Ninh để phát triển cụm liên kết đóng tàu

Trong những năm vừa qua, ngành công nghiệp đóng tàu nước ta dù đã có sự phát triển đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn gặp phải những khó khăn đã tồn đọng trong rất nhiều năm. Thực trạng các nhà máy đóng tàu tại nước ta nói chung, cũng như Quảng Ninh nói riêng chưa được đầu tư đồng bộ, trang thiết bị công nghệ, mức độ tự động hóa thấp; trình độ công nghệ sản xuất còn hạn chế. Ngành công nghiệp phụ trợ chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất, phần lớn vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài, trong khi đó, nguồn nhân lực ngày càng ít.

Hình 4. Cơ cấu cụm liên kết ngành đóng tàu tại Hàn Quốc (nguồn: tác giả)

Vậy nên, từ những bài học kinh nghiệm về phát triển Cụm liên kết ngành tại các quốc gia cho nền công nghiệp đóng tàu phát triển, có thể rút ra được cho Quảng Ninh những bài học kinh nghiệm sau đây:

Thứ nhất, cần xác định rõ doanh nghiệp chủ chốt cho Cụm liên kết ngành đóng tàu. Qua kinh nghiệm phát triển Cụm liên kết ngành trên thế giới, dựa vào quy hoạch ngành công nghiệp tổng thể và quy hoạch ngành, kết hợp với những báo cáo về ngành công nghiệp mũi nhọn, có thể thấy rằng việc xác định doanh nghiệp chủ chốt là hết sức quan trọng, làm tiền đề cho việc hình thành nên Cụm liên kết ngành;

Thứ hai, cần thiết lập mối liên kết, hợp tác với các doanh nghiệp cung ứng địa phương. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, văn hóa hợp tác giữa các doanh nghiệp đang là khâu yếu của các doanh nghiệp Việt Nam. Để Cụm liên kết ngành đóng tàu có thể phát triển bền vững, cần phải đẩy mạnh dự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau, đặc biệt là tại địa phương;

Thứ ba, đầu tư và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng hiện có trên địa bàn. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng là một trong những điều kiện hết sức quan trọng trong việc thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia vào cụm liên kết ngành đóng tàu nhằm đem đến những sản phẩm đạt chất lượng cao nhất. Hiện đại hóa cơ sở hạ tầng sẽ góp phần giảm bớt những chi phí phát sinh không đáng có cho nhà đầu tư và giúp hàng hóa của họ lưu thông dễ dàng hơn trên thị trường;

Thứ tư, liên kết chặt chẽ với các cơ sở đào tạo nhằm phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ ngành đóng tàu. Bên cạnh đó, hình thành những khu vực nghiên cứu và phát triển tập trung cho ngành công nghiệp đóng tàu. Mô hình Cụm liên kết ngành về bản chất chính là hợp tác cùng phát triển, trong đó, ngoài sự hỗ trợ từ nhà nước, chính quyền địa phương thì các tổ chức như các trường ĐH và các viện nghiên cứu cũng thường xuyên cung cấp, kết quả nghiên cứu hỗ trợ cho sự đổi mới và nâng cấp công nghệ trong cụm. Trong lĩnh vực đóng tàu và đặc biệt là ngành công nghiệp phụ trợ, yêu cầu đặt ra cho R&D và đổi mới trong sản xuất là rất lớn và cùng hợp tác với một số doanh nghiệp nhằm thành lập trung tâm nghiên cứu công nghệ sản xuất.

Kết luận

Xét theo vị thế của Quảng Ninh cho thấy, quy hoạch xây dựng cụm liên kết ngành đóng tàu là rất thuận lợi, là địa bàn có truyền thống trong lĩnh vực đóng tàu nên hệ thống cơ sở vật chất đã tương đối đầy đủ. Hệ thống cơ sở hạ tầng tại khu vực này được đánh giá là tốt so với các khu vực khác trên cả nước.

Kinh nghiệm thế giới cho thấy, việc đầu tư xây dựng hệ thống căn bản, phải có sự tác động mạnh mẽ từ phía Nhà nước, nhà nước tham gia với vai trò chủ đạo, kết hợp với các bên có liên quan nhằm xây dựng mô hình phát triển bền vững cho đất nước. Cụm liên kết ngành đóng tàu được đầu tư xây dựng và vận hành hiệu quả sẽ là động lực to lớn nhằm thúc đẩy nền kinh tế của địa phương và của cả đất nước trong tương lai.

ThS.KTS Lê Đỗ Đạt
Khoa Kiến trúc và Quy hoạch – Đại học Xây dựng Hà Nội
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)

Tài liệu tham khảo
[1] Ban Chấp hành Trung ương (2018), Nghị quyết số 36-NQ/TW về chiến lược phát triển bền vững nền kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045;
[2] Michael E.Porter, sách “Chiến lược cạnh tranh Quốc gia”, NXB Trẻ;
[3] Lê Đỗ Đạt (2014). Cơ sở khoa học cho việc quy hoạch xây dựng Cụm kinh tế đóng tàu phục vụ du lịch biển tại Hải Phòng và Quảng Ninh, ĐH Xây dựng Hà Nội, 2014;
[4] John Chen, “Shipbuilding Cluster in the Republic of Korea”, Harvard Business School;
[5] OECD (2015), “Peer Rewiew of the German Shipbuilding Industry” report (2015);
[6] OECD (2014), “Peer Rewiew of the Korean Shipbuilding Industry and Related Government Policies” report (2014)..

The post Phát triển cụm liên kết ngành đóng tàu trên thế giới và kinh nghiệm cho Quảng Ninh appeared first on Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

from Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam https://ift.tt/PxnNaE7
Blog phát triển bởi https://tuvankientrucnha.blogspot.com/
Tìm kiếm đơn vị chuyên xây dựng công trình nhà ở Hà Nội https://thoxay.vn//

Nhận diện quy hoạch kiến trúc Quảng Ninh: Tầm nhìn và chiến lược phát triển

Quảng Ninh là một tỉnh ven biển, có tổng diện tích tự nhiên trên đất liền 6.206,9km2, với 13 đơn vị hành chính gồm 04 thành phố (Hạ Long, Móng Cái, Cẩm Phả, Uông Bí); 02 thị xã (Quảng Yên, Đông Triều), và 07 huyện (Bình Liêu, Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà, Ba Chẽ, Vân Đồn, Cô Tô).

Trong bối cảnh các tỉnh thành trên toàn quốc cần lập điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp với các nhu cầu mới của tỉnh và các yêu cầu mới của Luật Quy hoạch 2017 (có hiệu lực từ tháng 01/2019), Quy hoạch tỉnh Quảng Ninh thời kỳ 2021–2030 với tầm nhìn đến năm 2050, đã được Thủ tướng phê duyệt vào tháng 2/2023. Bước tiếp theo sẽ là việc thu hút đầu tư và phát triển các dự án theo quy hoạch được duyệt.

Sơ đồ phân vùng và tổ chức không gian phát triển tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn 2050

Để góp phần giúp tỉnh Quảng Ninh chuẩn bị cho các bước tiếp theo để hiện thực hóa quy hoạch, bài viết này đóng góp một số định hướng chiến lược quan trọng, trong việc thực thi các dự án bảo tồn, chỉnh trang và phát triển bản sắc đô thị cho Quảng Ninh, gắn kết với các kế hoạch và chương trình thực hiện quy hoạch trong thời gian tới. Trong đó, bao gồm năm định hướng chiến lược chủ đạo như sau:

1. Bảo tồn, chỉnh trang và phát triển Quảng Ninh theo định hướng bền vững, dành ưu tiên cho việc bảo vệ môi trường

Quảng Ninh có nhiều tài nguyên đa dạng với trữ lượng lớn, đặc biệt là than, khoáng sản cần thiết cho việc sản xuất vật liệu xây dựng. Tuy nhiên, phát triển công nghiệp có thể gây tác động môi trường, gây ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển đô thị và du lịch.

Đặc biệt, vùng Vịnh Hạ Long và Quần đảo Cát Bà trong tháng 9/2023, vừa được Ủy ban Di sản thế giới UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới, cần được bảo tồn nghiêm ngặt không chỉ trong vùng, mà cả ở vùng không gian lân cận giáp ranh, là những nơi đang chịu nhiều áp lực phát triển nhà cao tầng và các không gian đô thị, nhưng nếu không thận trọng thì có thể xâm phạm đến giá trị của Vùng Di sản Thiên nhiên Thế giới.

Do đó, Quảng Ninh cần chuyển dần cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường, bao gồm việc phân vùng chức năng phù hợp với nhu cầu đa dạng của các hệ sinh thái phát triển, với yêu cầu khác nhau về chất lượng môi trường.

Các khu vực có tiềm năng cao về phát triển du lịch cao cấp và đô thị nghỉ dưỡng, cần được bảo vệ môi trường với chất lượng cao nhất, tách biệt hoàn toàn với các khu vực phát triển công nghiệp và cảng biển, là nơi được quan tâm đảm bảo tác động môi trường phải nằm trong giới hạn có thể cho phép.

Trong khi phải đương đầu với nhiều nguy cơ do bão, lũ lụt, sạt lở đất, Quảng Ninh còn có quỹ đất đô thị tại tập trung chủ yếu tại vùng ven biển, cũng là nơi phải đối phó với nguy cơ biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Đây là các yếu tố cần được nghiên cứu thận trọng để có giải pháp ứng phó phù hợp, tích hợp vào các quy hoạch và kế hoạch thực hiện quy hoạch trong giai đoạn sau.

2. Giữ gìn và phát huy các giá trị bản sắc mà Quảng Ninh đang sở hữu, song song với việc tạo ra các giá trị bản sắc mới

Quảng Ninh là tỉnh có nhiều di sản văn hóa và di sản thiên nhiên quý báu. Trong đó, có 8 di tích được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt gồm: Danh lam thắng cảnh Vịnh Hạ Long (đồng thời cũng là là Di sản Thiên nhiên Thế giới UNESCO), khu di tích lịch sử nhà Trần (Đông Triều), Khu di tích lịch sử Bạch Đằng, Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Yên Tử, Đền Cửa Ông – Cặp Tiên và Khu di tích Bác Hồ trên đảo Cô Tô, hai di tích mới được công nhận là: Thương cảng Vân Đồn và đình Trà Cổ. Quảng Ninh còn có 54 Di tích Quốc gia, 85 di tích cấp tỉnh, 541 Di sản Văn hóa vật thể, hơn 2.800 hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể, 119 lễ hội trong đó có 76 lễ hội được đưa vào danh mục di sản văn hóa, 07 Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia… Do vậy, Quảng Ninh cần đặt ưu tiên cho việc quy hoạch và chính sách bảo vệ các di sản văn hóa và thiên nhiên, trước khi xem xét các đề xuất phát triển các dự án đô thị quy mô lớn, nhằm tạo ra các bản sắc mới trong thế kỷ 21.

Hạ Long – Đô thị bên bờ Di sản (Ảnh: Hoàng Ngọc Nghĩa)

Đặc biệt, Quảng Ninh cần hết sức thận trọng trong việc xét duyệt các dự án phát triển mới nằm ở các khu vực lân cận hoặc nằm trong các vùng ảnh hưởng xung quanh các di sản quan trọng như: Khu bảo tồn biển trong vùng Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Khu bảo tồn biển Cô Tô, Đảo Trần, Vườn quốc gia Bái Tử Long, Rừng Quốc gia Yên Tử, Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng, Khu bảo tồn Quảng Nam Châu, Khu bảo tồn đất ngập nước Đồng Rui – Tiên Yên, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Quang Hanh, và vùng ảnh hưởng cần được bảo vệ của các khu di tích, di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh khác.

3. Tối ưu hóa việc khai thác giá trị quỹ đất đô thị có quy mô khá hạn chế của Quảng Ninh để tạo ra các giá trị cộng hưởng trong phát triển

Quảng Ninh là địa phương có diện tích lớn nhất vùng Đồng bằng sông Hồng (bao gồm 11 tỉnh thành: Vĩnh Phúc, Hà Nội, Bắc Ninh, Hà Nam, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Quảng Ninh). Tuy nhiên, Quảng Ninh lại không có nhiều quỹ đất cho phát triển kinh tế đô thị, do khoảng 80% diện tích là đồi núi.

Ngôi nhà đá phủ mái cỏ tại thị xã Đông Triều giành giải Kiến trúc Xanh Việt Nam

Ngoài ra, Quảng Ninh cũng đang đối mặt với thách thức cần thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, do hiện nay vẫn còn xu hướng di cư ra ngoài tỉnh để sinh sống và làm việc, trong khi tỷ lệ nhập cư chưa đủ cao tương ứng. Để biến những thách thức nói trên thành cơ hội, Quảng Ninh cần có các giải pháp tối ưu hóa việc khai thác giá trị quỹ đất đô thị có quy mô khá hạn chế của tỉnh, để tạo ra các giá trị cộng hưởng trong phát triển, ví dụ như:

Phát triển khu đô thị sân bay, khu đô thị biển đa chức năng, các khu đô thị du lịch nghỉ dưỡng, và các khu đô thị nông nghiệp sinh thái, kết hợp nuôi trồng thủy sản, gắn kết hài hòa với nhau trong Khu kinh tế ven biển Vân Đồn và các khu vực tiềm năng;
Phát triển các đô thị biển với chức năng đa dạng, liên kết với các khu giáo dục đào tạo, y tế, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển trong khu vực, với kết nối giao thông công cộng thuận tiện với các đô thị xung quanh, theo hướng tạo ra các khu vực cộng đồng có đời sống tiện nghi với đầy đủ cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội hoàn chỉnh, có nhiều cơ hội công ăn việc làm,… để thu hút mạnh mẽ nguồn dân cư chất lượng cao và nguồn nhân lực mới về cho tỉnh và cho các khu kinh tế trọng điểm khác như Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, Khu kinh tế Cửa khẩu Móng Cái, Khu kinh tế Cửa khẩu Bắc Phong Sinh, và Khu kinh tế Cửa khẩu Hoành Mô – Đồng Văn.
Xây dựng khu đô thị đại học chất lượng cao, đi kèm với chính sách khuyến khích đào tạo nguồn nhân lực và thu hút nhân tài về cho tỉnh.

Khai thác các cơ hội mới về phát triển kinh tế xã hội trong quá trình thực hiện mô hình “TP trong TP”

Trước đây Tỉnh Quảng Ninh đề xuất mô hình TP trực thuộc Trung ương theo mô hình riêng, hiện đang chờ bổ sung thêm các hướng dẫn quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật. Trong đó, thay vì hình thành các quận, thì sẽ hình thành vùng nội thị gồm 07 TP trong TP, được liên kết với nhau, bao gồm: Hạ Long, Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều, Cẩm Phả, Vân Đồn, Móng Cái.

Công viên hoa Hạ Long (Ảnh: Hoàng Ngọc Nghĩa)

TP Thủ Đức, đô thị đầu tiên được Chính phủ và Quốc hội đồng ý chủ trương thành lập theo mô hình “TP trong TP” từ năm 2020, cho đến nay vẫn chưa đạt thành tựu tổng hợp nào thật sự nổi bật hơn so với trước kia, khi ba quận (quận 2, quận 9, và quận Thủ Đức) còn đang tách rời.

Việc chọn mô hình “TP trong TP” là một trong các chiến lược chủ đạo cho hướng phát triển tương lai của tỉnh Quảng Ninh, là thách thức khá lớn trong việc đi đầu tổ chức thực hiện mô hình này. Bởi lẽ, cho dù hiện nay nhiều tỉnh thành trong cả nước đang nhân rộng việc đưa mô hình “TP trong TP” vào trong quy hoạch dài hạn, cho đến nay, vẫn chưa có đô thị nào đạt được thành công nổi bật trong việc thực hiện mô hình này, do nhiều lý do chủ quan và khách quan.

Mùa vàng Bình Liêu (Nguồn: UBND huyện Bình Liêu)

Nhưng đồng thời, điều này cũng sẽ là cơ hội để Quảng Ninh đi đầu trong việc thực hiện thành công, để có thể nhân rộng mô hình này trong cả nước dựa trên cơ sở khoa học và các thành tựu thực tiễn, trong đó Quảng Ninh có thể tận dụng thực lực về cải tổ hành chính và cơ chế mới của tỉnh trong thời gian qua, mở ra cơ hội khai thác các tiềm năng mới về phát triển kinh tế xã hội còn chưa được khai phá, để đóng góp cho phát triển chung của tỉnh.

5. Nâng tầm phát triển kinh tế biển trong tương quan liên kết vùng quốc gia và quốc tế

Trong số các tỉnh thành ven biển của Việt Nam, Quảng Ninh có nhiều điều kiện rất thuận lợi cho việc phát triển kinh tế biển đa dạng.

Với vùng biển và hải đảo rộng khoảng 6.100 km2, Quảng Ninh có nhiều hòn đảo có cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, nổi bật là di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, là tiền đề quan trọng cho việc phát triển du lịch quốc tế.

Với bờ biển dài 250km và vùng biển rộng lớn có nguồn tài nguyên biển phong phú đa dạng, nguồn lợi thủy sản dồi dào, và cảng quốc tế nước sâu (Hòn Gai – Cái Lân), có trữ lượng điện gió ngoài khơi thuộc loại lớn nhất cả nước, Quảng Ninh có nhiều lợi thế trong việc phát triển đô thị cảng biển gắn với đô thị công nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong tương quan liên kết vùng quốc gia và quốc tế, đặc biệt là các cơ hội nâng cao vị thế của mình trong chuỗi đô thị của hai hành lang kinh tế chiến lược: Nam Ninh – Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh.

Nhìn lại, trong giai đoạn 2017 – 2020, tỉnh Quảng Ninh liên tục đứng đầu về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) và cải cách hành chính (PAR), và đạt được tốc độ tăng trưởng GRDP khá cao với bình quân 10,7%/năm.

Trong bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế quốc gia và quốc tế hậu đại dịch Covid 19, Quảng Ninh cần nhanh chóng thực thi các định hướng chiến lược có trọng tâm bền vững với tư duy đột phá, để giúp cho việc sớm hồi phục kinh tế và khai phá các cơ hội mới nhằm nâng tầm phát triển của tỉnh lên tầm cao mới, trong đó cần dành ưu tiên cho việc bảo vệ môi trường sống và bảo vệ các di sản văn hóa và di sản thiên nhiên, trong khi chuyển hướng phát triển mới tận dụng các thế mạnh và nguồn tài nguyên của tỉnh, theo hướng đảm bảo an cư lạc nghiệp cho mọi người dân.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)

(*) TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, là KTS và nhà quy hoạch có trên 35 năm kinh nghiệm quốc tế về tư vấn thiết kế, và nghiên cứu và giảng dạy tại các nước Vành đai Thái Bình Dương, bao gồm Việt Nam, Mỹ, Canada, Mexico, Trung Quốc, Nhật, Philippines, Singapore, Malaysia, …

Ông là chủ nhiệm dự án xây dựng Tháp bay Hạ Long tại TP biển Hạ Long vào giữa thập niên 2010. Trước đây, trong thời kỳ trước đổi mới, ông từng phụ tá cho KTS Ngô Viết Thụ trong dự án quy hoạch Quảng Ninh và dự án kiến trúc Câu lạc bộ Thủy thủ Quốc tế tại Quảng Ninh.

The post Nhận diện quy hoạch kiến trúc Quảng Ninh: Tầm nhìn và chiến lược phát triển appeared first on Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

from Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam https://ift.tt/yXu0B8C
Blog phát triển bởi https://tuvankientrucnha.blogspot.com/
Tìm kiếm đơn vị chuyên xây dựng công trình nhà ở Hà Nội https://thoxay.vn//

Kiến trúc quy hoạch Quảng Ninh: Định hình hiện tại và hướng tới tương lai

Trong 60 năm, kể từ ngày thành lập và phát triển tỉnh Quảng Ninh, ngành Xây dựng đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm về phát triển quy hoạch kiến trúc. Hiện nay, toàn tỉnh với 13 đơn vị hành chính cấp huyện có hạt nhân là 13 đô thị, tỷ lệ đô thị hóa khoảng 69%, đứng thứ 5 cả nước. Phân cấp đô thị phân bố khá hài hòa: Một đô thị loại I là thành phố (TP) Hạ Long; 03 đô thị loại II là Móng Cái, Cẩm Phả và Uông Bí; 02 đô thị loại III là các thị xã: Quảng Yên, Đông Triều; 03 đô thị loại IV là các thị trấn: Tiên Yên, Quảng Hà, Cái Rồng; 04 đô thị loại V là các thị trấn: Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, Cô Tô.

Hướng tới năm 2030, đặt ra mục tiêu hình thành: 04 đô thị loại I là Hạ Long, Uông Bí, Cẩm Phả và Móng Cái (Hải Hà sáp nhập vào Móng Cái); 03 đô thị loại II là Quảng Yên, Đông Triều và Vân Đồn; 01 đô thị loại III là thị xã Tiên Yên; 03 đô thị loại IV là thị trấn Cô Tô, thị trấn Đầm Hà và thị trấn Bình Liêu – Đồng Văn; 01 thị trấn loại V là Ba Chẽ.

Thế mạnh nổi bật của Quảng Ninh, có thể thấy trọng tâm gồm 05 yếu tố: Là tỉnh duy nhất của cả nước được đánh giá như Việt Nam thu nhỏ, hội tụ đầy đủ các điều kiện tự nhiên cho phát triển Kinh tế – Văn hóa – Xã hội mang tính đặc thù, có rừng, biển, tài nguyên khoáng sản, di sản thiên nhiên thế giới, biên giới cả đất liền và biển; có cả một khu vực được đưa vào kế hoạch quốc gia phát triển thành đặc khu; là tỉnh có vị trí địa lý chiến lược về chính trị – kinh tế – quân sự – đối ngoại, điều kiện tự nhiên phong phú đa dạng vào bậc nhất quốc gia, nằm trong khu vực hợp tác “Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt – Trung” hợp tác liên vùng Bắc Bộ, mở rộng cầu nối ASEAN – Trung Quốc, hành lang Kinh tế Nam Ninh – Singapore; Quảng Ninh cũng là tỉnh hình thành và phát triển đường cao tốc và mạng giao thông tốt nhất Việt Nam hiện nay, với chiều dài 03 tuyến cao tốc (gần 200km) chiếm đến hơn 10% tổng chiều dài đường cao tốc toàn quốc (1850km); là một trong ít tỉnh thực hiện chủ trương lấn biển đạt hiệu quả cao nhất trong toàn quốc cho đến thời điểm hiện nay. Đồng thời, tạo được mạng đô thị phát triển theo dạng chùm là mô hình hiện đai hiệu quả, với 3 vùng đô thị căn bản, theo phương châm “Một tâm, hai tuyến đa chiều, hai mũi đột phá, ba vùng phát triển”.

Thị trấn Tiên Yên (Nguồn UBND huyện Tiên Yên)

Một thuận lợi lớn nữa của Quảng Ninh trong thời điểm hiện nay, đa số các tỉnh trong nước chưa đạt được là Quy hoạch Tỉnh (thiết lập theo luật quy hoạch) thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 11/02/2023, nhấn mạnh phương thức phát triển từ “nâu” (khai thác khoáng sản, chủ yếu là than đá) sang “xanh” (hài hòa sinh thái, tăng trưởng xanh). Với mục tiêu tổng quát “… Trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển, cửa ngõ của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước, đô thị phát triển bền vững theo mô hình tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và nước biển dâng…”.UBND Tỉnh đã có Quyết định số 942/QĐ-UBND ngày 13/04/2023 phê duyệt Chương trình phát triển đô thị Quảng Ninh đến 2030, với các quan điểm và mục tiêu rất rõ ràng theo hướng phát triển chuỗi đô thị xanh, thông minh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, giàu bản sắc, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản kỳ quan thiên nhiên và di sản thế giới Vịnh Hạ Long, các di tích văn hóa lịch sử.

Như vậy, với tiềm năng, thế mạnh khá vượt trội so với “thể trạng” chung của cả nước, dưới các quy định pháp lý ban hành đầy đủ, hệ thống quy hoạch đô thị thường xuyên được chính phủ và các cấp rà soát, phê duyệt để đáp ứng kịp thời sự phát triển, cùng với việc bứt tốc từ ngày đất nước chuyển đổi cơ chế mới đến nay, đặc biệt là kết quả trong 10 năm vừa qua; Quảng Ninh với hệ thống đô thị rộng khắp, các vùng nông thôn phong phú đa dạng, đang trên đà rất thuận lợi để tiến vào tương lai, gặt hái bội phần thành công. Với tinh thần đó, bài viết mong muốn được phân tích, làm rõ thêm thực tại, góp ý thêm về quy hoạch – kiến trúc cho phát triển trong giai đoạn mới.

Đánh giá thực tại đô thị, nông thôn Quảng Ninh về quy hoạch và kiến trúc

1. Về quy hoạch đô thị

Các đô thị Quảng Ninh hiện nay cơ bản đã đạt được nhiều tiêu chí nền tảng quan trọng. Về mặt cấu trúc giao thông, nội tại từng đô thị và toàn chuỗi đô thị, trong thời gian vừa qua đã được triển khai đồng bộ, có nhiều nơi đã đi trước một bước, do đó đáp ứng cho yêu cầu quy hoạch đô thị khá hiệu quả và quy chuẩn. Về tổ chức quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết ở các đô thị đã được triển khai đồng bộ, kịp thời. Ngoài ra, do khả năng thu hút đầu tư tương đối tốt, đặc biệt là tại các đô thị lớn như Hạ Long, Vân Đồn, Móng Cái… Quảng Ninh đã kết hợp giải quyết xã hội hóa hiện thực thiết kế và triển khai xây dựng theo quy hoạch hiệu quả hơn nhiều địa phương khác.

Với các đô thị đặc thù nhiều cốt, bậc từ địa hình, cách làm của Quảng Ninh khá hiệu quả trong tổ chức không gian đô thị kết nối cảnh quan tự nhiên. Các đô thị chủ động quy hoạch nâng cấp mở rộng trong triển khai ngay từ đầu, do đó công tác giải phóng mặt bằng và tiến hành xây dựng mới chủ động và hiệu quả. Trong đầu tư nghiên cứu quy hoạch, các yếu tố bản sắc, ưu tiên khai thác du lịch, chống biến đổi khí hậu – nước biển dâng được cập nhật kịp thời, quá trình thực hiện đã chứng minh được hiệu suất. Việc đề ra và thực hiện chuyển đổi mô hình “nâu” sang “xanh” bước đầu đã có những kết quả khá thích ứng.

Tuy nhiên, bên cạnh đó còn có những bất cập nhìn thấy khá rõ trong quy hoạch hệ thống đô thị ở Quảng Ninh. Trước hết, đó là tính hài hòa ứng xử với giải pháp lấn biển. Quy hoạch các khu dự án kinh doanh hạ tầng tại các TP lớn còn bất cập ở khâu triển khai bản đồ tổ chức không gian kiến trúc cảnh quan, hồ sơ thiết kế đô thị, quy hoạch hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Tại các khu đô thị của các nhà đầu tư tư nhân thực hiện, thường thiếu không gian xanh và quy hoạch hệ thống dịch vụ lợi ích công cộng như nhà văn hóa, nhà trẻ, trường học, khu vui chơi… Quy hoạch cũng chưa tính toán đầy đủ việc tiết kiệm đất bằng các giải pháp tổng hợp như nén, xây cao tầng…

Một điểm bất cập nữa là: Yếu tố văn hóa, công tác bảo tồn, phát huy, tiếp biến, khai thác tại hầu hết các đô thị còn hạn chế. Yếu tố bền vững trong quy hoạch hiện vẫn mờ nhạt ở tất cả các đô thị. Công tác quản lý quy hoạch cũng còn thiếu chặt chẽ, bài bản và tính hệ thống liên tục. Thế mạnh riêng từng đô thị chưa được phát hiện đầy đủ và tạo giải pháp phát huy khả thi…

2. Về quy hoạch và xây dựng nông thôn

Sự phát triển của nông thôn ở Quảng Ninh với 22 dân tộc sinh sống, một trong số ít địa phương có số lượng dân tộc đa sắc nhất cả nước: Quy hoạch giao thông ở các vùng miền đã được thực hiện khá đầy đủ và kịp thời. Mạng lưới giao thông liên xã, huyện, vùng đã được kết nối bài bản, ngay cả vùng biển đảo xa xôi cũng đã được cải thiện đáng kể. Môi trường các vùng nông thôn sau quy hoạch cơ bản đã được xử lý khá đảm bảo. Việc bảo tồn yếu tố xanh, sinh thái tự nhiên ở các vùng nông thôn của tỉnh khá tốt. Môi trường sống cơ bản trong lành và tiện nghi. Hình thái kiến trúc các vùng nông thôn nói chung còn thể hiện được phần nào tính bản sắc, tại các vùng sâu xa thì nội dung này còn được bảo tồn hiệu quả hơn, có nơi còn khá nguyên vẹn.

Bên cạnh đó, do trước đây chúng ta chưa có quy định rõ ràng pháp lý về quy hoạch nông thôn, nên hầu như tất cả vùng nông thôn cũng chưa có thiết kế và quản lý xây dựng theo quy hoạch bài bản, Quảng Ninh không là ngoại lệ. Điều đó dẫn đến sự đáp ứng cuộc sống hiện đại, từ bố trí lộ giới giao thông, mạng hạ tầng kỹ thuật còn thiếu đồng bộ và căn bản. Cảnh quan môi trường tự nhiên nhiều vùng, nhất là khu vực ven đô đang có nguy cơ biến mất. Hiện tượng phố hóa nông thôn đang biến thành nguy cơ từ việc xây chen, thiết lập nhà dạng lô phố dọc tuyến giao thông… Hệ thống công trình công cộng như nhà văn hóa, nhà trẻ… chưa được đầu tư đầy đủ. Vấn đề xử lý thải trong quy hoạch tại các vùng nông thôn hiện vẫn còn rất nan giải ở nhiều nơi trong tỉnh…

Khu dân cư cũ Quảng Yên (Nguồn: Hoàng Ngọc Nghĩa)

3. Về mặt kiến trúc

Nhìn chung, so với nhiều địa phương trên cả nước, kiến trúc tại các đô thị Quảng Ninh còn đảm bảo khá, giữ được sắc thái riêng, nhất là tại các đô thị lớn và vừa như Hạ Long, Móng Cái, Mạo Khê, Cẩm Phả… Phần kiến trúc truyền thống các đô thị ở đây (truyền thống theo quan niệm tính cho công trình thiết kế từ những năm 2000 trở về trước), được thiết kế xây dựng khá cẩn thận và quy củ. Những công trình từ thời trước cách mạng 1945 vẫn còn nơi giữ được một khối lượng đáng kể, khá nguyên vẹn. Hình thái những loại công trình truyền thống này còn có nhiều khả năng đáp ứng tốt cho phát triển đô thị vào tương lai. Chính những loại công trình này góp phần tạo nên bản sắc ít lẫn cho các đô thị ở Quảng Ninh.

Nông thôn Hải Hà (Nguồn: UBND huyện Hải Hà)

Hệ thống và thể loại công trình mới xây dựng gần đây ở Quảng Ninh cũng đã đạt chất lượng khá đồng đều và khả dĩ hơn nhiều nơi trong nước. Nổi bật là các công trình ở đô thị Hạ Long và Vân Đồn. Ở Hạ Long, đó là các công trình được xây sau 2010 như Thư viện, Bảo tàng, Cung triển lãm Quy hoạch, Trung tâm Hội nghị tỉnh, Khu vui chơi giải trí vườn Nhật Bản, một số biệt thự dọc bờ Vịnh, Tháp đồng hồ trung tâm…; ở Vân Đồn như Nhà ga hàng không, một số khách sạn… Các hướng kiến trúc lựa chọn cho các chương trình ưu tiên của Đảng và chính quyền tỉnh gần đây cũng đã thể hiện cách làm vì tương lai, hài hòa và độc đáo cho vùng đất mỏ.

Sun Wheel – Vòng quay Mặt trời (Nguồn: Hoàng Ngọc Nghĩa)

Mặt khác, những bất cập về mặt kiến trúc ở Quảng Ninh cũng còn một số hạn chế: Hệ thống công trình di sản truyền thống đang bị mai một tính đồng nhất và bản sắc riêng trong xây dựng mở rộng các đô thị đang bị thiếu kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến nguy cơ cũ hóa, mỹ quan buồn tẻ, nhất là tại các vùng đô thị do tư nhân đầu tư; Quảng Ninh cũng chưa đặt ra được chiến lược cho việc định hình phát triển kiến trúc cho từng đô thị trong cụm, chuỗi; chưa vận dụng bền vững yếu tố đồng hành cùng di sản đối với đô thị Hạ Long, vùng miền với các đô thị đặc thù như: Vân Đồn, Móng Cái, Cô Tô, Cẩm Phả..;.việc thực hiện ban hành và quản lý theo những quy chế kiến trúc cụ thể, theo quy định cũng chưa hiệu quả hoặc có đô thị chưa được áp dụng đầy đủ.

Góp phần hướng tới tương lai

1. Những đề xuất chung

Đối với đô thị: Cần tiến hành khảo sát, học tập phương thức quy hoạch các mô hình tương tự trên thế giới để phát triển cho các đô thị tại Quảng Ninh. Mô hình theo ý kiến của chúng tôi với Quảng Ninh chính là ở Australia (với Sydney và Melbourne), Singapore, Italy (với các TP dọc bờ biển Địa Trung Hải)… Bền vững là tiêu chí tiên quyết cho các đô thị phát triển hiện nay, với Quảng Ninh nên xây dựng chung và nêu thêm các yêu cầu riêng cho mỗi đô thị. Các tiêu chí bền vững này cần dựa trên 5 trụ cột: Bền vững về thiên nhiên; bền vững về công nghệ, kỹ thuật; bền vững về xã hội; bền vững về văn hóa; bền vững về kinh tế. Trên cơ sở tích hợp vào các nội dung cụ thể theo quan điểm, mục tiêu cần đạt, đã trình bày rõ ràng đầy đủ trong các nội dung được phê duyệt tại hệ thống quy hoạch, gồm quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị tỉnh. Cũng cần đặt ra rõ ràng hơn những vấn đề trọng tâm trọng điểm có định lượng rõ ràng, để tập trung tiên phong giải quyết, mà theo chúng tôi là xoay quanh việc chuyển “nâu” sang “xanh”, đồng thời tập trung cho du lịch và dịch vụ.
Về nông thôn: Cần tiến hành triển khai rà soát, quy hoạch bổ sung đầy đủ và toàn khắp cho các vùng nông thôn của tỉnh. Trên cơ sở quy hoạch phải bắt đầu từ việc bảo tồn tối đa các thể trạng tự nhiên của thiên nhiên từng vùng miền, tận dụng lợi thế sẵn có theo đặc thù từng vị trí, giữ được linh hồn văn hóa “nơi chốn” từ sự kế tục có chọn lọc cấu trúc bản địa truyền thống. Quy hoạch này, cũng cần bổ sung được một cách hài hòa các không gian cảnh quan và công trình phục vụ chung cho cộng đồng, nhất là không gian sinh hoạt ngoài trời, nhà văn hóa, nhà trẻ, trường học… hạn chế tối đa việc tách thửa, xây chen, phá vỡ cấu trúc cân bằng sinh thái, đồng thời phải kiến tạo sinh kế bền vững cho người dân. Đặc biệt chú ý loại hình làng ven đô, tránh cho phép xây dựng theo kiểu đô thị hóa ồ ạt không kiểm soát ở vùng giáp ranh. Quy hoạch gắn với kết nối mạng lưới du lịch dịch vụ khả thi, không lan tràn, kém hiệu quả theo kiểu đánh giá vống lên, không có cơ sở và tính toán vội vã. Quy hoạch nông thôn cần kết hợp phát triển cây trồng vật nuôi, tôn tạo làng nghề đã có từ lâu đời.
Về kiến trúc: Tại các đô thị, bắt đầu từ khi quy hoạch phải có thiết kế đô thị với định hình khống chế không gian kiến trúc rõ ràng theo yêu cầu khung cụ thể. Việc tôn trọng hiện trạng về hình thái kiến trúc và hạ tầng cơ sở đối với các vùng lịch sử, làng xóm cổ truyền trong đô thị cần đặt ra và giải quyết thấu đáo, bao gồm kết hợp tính nguyên trạng và chỉnh trang đáp ứng mới, tuyệt đối tránh kiến trúc có hình thái phá vỡ không gian một cách tiêu cực và xây chen, nâng tầng. Ưu tiên quy hoạch dồn theo tầng cao để dành nhiều đất phát triển cây xanh, và các không gian ngoài trời cho chung tiện ích cộng đồng. Cần ban hành và quản lý theo quy chế kiến trúc, quy chế này phải càng cụ thể để khống chế hình thái, mật độ, tầng cao kiến trúc càng tốt. Cần nghiên cứu để áp dụng hài hòa tính tương đồng và yêu cầu riêng cho các đô thị khác nhau, các vùng khác nhau của từng đô thị.

Hình thái kiến trúc các công trình ở Quảng Ninh theo hướng hiện đại – bản sắc và giao lưu kinh tế quốc tế kịp thời và hiệu quả

Tại các vùng nông thôn, cũng cần có chế tài về kiến trúc rõ ràng, phải ban hành và quản lý theo quy chế quản lý kiến trúc. Tránh phát triển kiến trúc theo kiểu tự do trăm hoa đua nở. Phát triển kiến trúc nông thôn toàn tỉnh nên có những kiểu nhà được khuyến khích, thậm chí bắt buộc vận dụng. Kiến trúc nông thôn với các thể loại công trình công cộng, dùng chung cũng không nên cho xây dựng tùy ý tự do, mà yêu cầu có thiết kế đầy đủ rõ ràng theo các khung hướng dẫn cụ thể. Chú trọng bảo tồn tôn tạo các di sản kiến trúc truyền thống ở từng vùng miền. Nông thôn phát triển kiến trúc quy hoạch phải gắn với môi trường được đảm bảo an toàn, sáng – xanh – sạch – đẹp, có khả năng tăng thu hút du lịch dịch vụ.

2. Một số gợi hướng cụ thể cho một số đô thị

Hạ Long là đô thị trung tâm số 1 của tỉnh, được xác định các chức năng chung là trung tâm chính trị – hành chính, văn hóa xã hội, khoa học kỹ thuật, y tế giáo dục của tỉnh đồng thời là trung tâm dịch vụ du lịch quốc gia, có tầm quốc tế, trung tâm thương mại dịch vụ công nghiệp biển, dịch vụ logistic trọng điểm khu vực và quốc tế. Như vậy về mặt kiến trúc quy hoạch, TP cũng gắn trên mình trọng trách dẫn hướng rất lớn cho toàn tỉnh. Do vậy, trọng tâm hiện nay về mặt này vẫn phải là tập trung rà soát để đáp ứng dần và hoàn thiện các tiêu chí về phát triển bền vững.

Trong đó, cần chú trọng sử dụng tiết kiệm tối đa quỹ đất, kể cả quỹ đất lấn biển. Ưu tiên phát triển đáp ứng chức năng du lịch, dịch vụ sinh hoạt công cộng với chuỗi công trình điểm nhấn khu vực hành lang ven vịnh Hạ Long. Khi đã lấy vịnh Cửa Lục làm trung tâm để phát triển mạnh đô thị về phía Bắc, cần lựa chọn các loại hình phù hợp với các chức năng công cộng, dịch vụ ven vịnh. Phía Bắc tập trung cho lĩnh vực y tế, giáo dục, thể thao và công nghệ cao. Cân nhắc tỷ lệ đô thị hóa thích hợp để giữ lại phù hợp phát triển bền vững vùng nông thôn thuộc TP theo mô hình nông nghiệp công nghệ. Có quy hoạch hợp lý, khuyến khích dạng chung cư đối với vấn đề ở để khai thác tốt quỹ đất hạn hẹp. Vấn đề chống biến đổi khí hậu và nước biển dâng cũng cần tính toán đầy đủ, để có đối sách chủ động ngay từ bây giờ.

Vân Đồn với hai vùng phát triển, một thời hướng tới mô hình đặc khu, đô thị này có vị trí vô cùng quan trọng, chính là điểm có khả năng đột phá tốt nhất cho việc phát triển đa tâm đô thị của Quảng Ninh. Vịnh Bái Tử Long kỳ vĩ nằm ngay trong vùng đất rồng huyền thoại này là một lợi thế không hề nhỏ. Là nơi vốn có thương cảng huyền thoại, giờ lại có cả sân bay, Vân Đồn rõ ràng đưa đến cơ hội lớn nhất để xây dựng thành khu kinh tế tầm quốc gia và quốc tế của Quảng Ninh, về mặt du lịch dịch vụ đang trở thành một điểm đến cuốn hút mới cho du khách toàn cầu. Về mặt du lịch, hiện tại khi Hạ Long đã trở nên quá chật chội và có phần quá thân thuộc, Vân Đồn là ứng viên nổi bật đang có cơ trở thành “Hạ Long thứ hai”. Do đó quy hoạch kiến trúc về thể loại du lịch ở đây cần được ưu tiên đặt ra và giải quyết thỏa đáng ngay từ đầu.

Cũng cần định rõ các mô hình sản xuất kinh tế phù hợp theo hướng công nghệ cao để đưa vào quy hoạch chặt chẽ ngay từ đầu. Khi phát triển “vũ bão” diễn ra, Vân Đồn trở thành vùng đất vàng cho các nhà đầu tư bất động sản. Trong quy hoạch và kiến trúc ở đây, cần đặc biệt chú trọng giải pháp ngăn chặn khía cạnh tiêu cực của vấn đề này, tránh trường hợp đã để lại hậu quả với nhiều nơi trên thế giới và ngay trên hòn đảo Tây Nam rất tiềm năng lợi thế ở nước ta. Với 2 vùng và 5 vành đai Vân Đồn chọn để phát triển là hợp lý, nhưng cần gắn với giữ gìn được bảo tồn đa dạng sinh thái và cảnh quan, cần chú trọng đặc biệt đến quỹ đất dự trữ, cho tương lai phát triển chức năng tiếp nối và chức năng mới. Đồng thời tránh quy hoạch theo kiểu lắp ghép những miếng da báo sẵn có của các nhà đầu tư đã chốt định vào một bức tranh, sẽ làm hỏng mất cơ hội phát triển bền vững đáng tiếc. Về tổ chức không gian và loại hình kiến trúc, Vân Đồn cũng chính là địa chỉ “xanh” nhất của tỉnh, cho các nhà sáng tạo và người chủ nhà, để tạo nên sự đột phá độc đáo, kết nối giữa bản sắc và hiện đại trong hội nhập vững chắc ở tầm cao quốc tế, không thua gì vùng Tây Á, nơi đang nhiều thành công vượt trội, dẫn đầu thế giới.

Móng Cái – Hải Hà: Phát triển Móng Cái đã được hình thành và phát triển khá ổn định, cùng với đô thị cảng biển Hải Hà thành hai vùng động lực, sẽ tạo nên một lợi thế không nhỏ ở một vùng đất duy nhất ở Việt Nam vừa có cửa khẩu đất liền và cửa khẩu biển. Vì vậy, cần chọn mô hình đô thị riêng, phù hợp cho TP này. Có thể đó là dạng đô thị Nông nghiệp – Dịch vụ – Cảng. Với mô hình như vậy, có thể khu ven biển đảo phát triển kết nối các khu đô thị vừa và nhỏ kết hợp khu nông hải ứng dụng công nghệ cao, và các dự án du lịch dịch vụ cao cấp. Khu vực đồi núi phía Bắc trồng rừng kết hợp vành đai xanh bảo vệ biên giới, kết hợp dịch vụ thương mại biên giới.

Trục sản xuất công nghệ cao theo hành lang kết nối với khu công nghiệp cảng Hải Hà, cùng trục dịch vụ sinh thái nông lâm nghiệp hướng Tây. Về phía Đông, phát triển đô thị dịch vụ sinh thái. Khu vực Trà Cổ – Bình Ngọc phát triển thành trung tâm dịch vụ du lịch biển gắn với các tổ hợp văn hóa vui chơi giải trí. Một loạt đảo của vùng là Vĩnh Trung – Vĩnh Thực, Cái Chiên, Vạn Mạc, Vạn Nước… phát triển các khu du lịch nghỉ dưỡng đa cấp với dạng kiến trúc xanh, sinh thái, trên bến dưới thuyền… Về mặt kiến trúc ở vùng biên cương này, cần chú trọng hơn các mô hình phát huy, tiếp biến bản sắc dân tộc mạnh mẽ, tìm tòi sự khác biệt về kiến trúc gắn với từng dân tộc định cư, khác với dạng kiến trúc nước bạn cận kề, là giải pháp hợp lý.

Nghiên cứu học tập thêm các tổ chức không gian quy hoạch sinh động và kết hợp hình thái kiến trúc hài hoà của các đô thị tiên tiến, cùng dạng thể trên thế giới, đô thị Quảng Ninh có nhiều cơ hội hơn để phát triển đặc sắc

Cô Tô – Thanh Lân: Nếu có phương tiện thuận lợi quanh năm và ít phụ thuộc thời tiết thì Cô Tô – Thanh Lân có khả năng khai thác dịch vụ, đặc biệt là du lịch lớn. Quy hoạch vùng đảo này cần bắt đầu từ sự cân đong đo đếm quỹ đất, nhất là việc dành quỹ đất cho nhu cầu ở (bằng cách thu gọn và cải tiến mô hình ở, kể cả hình thái cao tầng). Bên cạnh đó, trên cơ sở tôn trọng tối đa tài nguyên rừng tự nhiên, khai thác mạnh mẽ về hướng biển. Phát huy thế mạnh của hệ thống đảo sẵn có bằng sự kết nối giao thông cố định giữa các đảo phù hợp, ví dụ như làm hệ thống cáp treo nối Thanh Lân và Cô Tô lớn. Đầu tư cho các dạng hình kiến trúc đồng nhất và hài hòa, bền vững trước khí hậu biển và mùa giông bão (thực tế hiện nay kiến trúc ở đây đang tự phát, manh mún, chưa có nét gì đặc sắc). Cũng cần chú ý quy hoạch đầu tư hệ thống hạ tầng đồng bộ, xử lý nước thải, rác thải tốt, bảo vệ tốt môi trường biển. Ba Chẽ là nơi có cơ hội trọn vẹn và đầy đủ nhất về phát triển đô thị miền núi giàu bản sắc, cái mà các đô thị khác ở Quảng Ninh không có được. Hiện nay, theo thứ tự ưu tiên của tỉnh thì đô thị Ba Chẽ đang đặt ở cấp thấp nhất và chưa được coi trọng, ưu tiên đầu tư. Đây có thể là một sai lầm đáng kể.

Với việc quy hoạch được tiến hành đúng tầm và tổ chức không gian kiến trúc tốt, đô thị này hoàn toàn có cơ hội trở thành một điểm sáng về – du lịch dịch vụ của tỉnh, nhất là vai trò Kết nối rừng tới biển – đảo rất độc đáo và khác biệt với các địa phương khác. Về phát triển kinh tế nông lâm, với đặc sản OCOP vùng miền đang được đẩy mạnh và có cơ hội cao để tạo hiệu quả hiện nay, Ba Chẽ rất khả thi nếu biết lựa chọn. Với những lý do đó, Quảng Ninh cần tập trung hướng phù hợp cho đô thị này. Với cách làm quy hoạch đô thị đặc sắc, phần chú trọng điều kiện tự nhiên vùng miền và văn hóa truyền thống được đặt làm nền tảng dày dặn hơn. Cùng với tổ chức hình thái và không gian kiến trúc có chọn lọc, thẩm thấu, sẽ tạo nên một Ba Chẽ sống động và có cơ hội thu hút phát triển kinh tế xã hội tốt, nhất là về mặt du lịch, dịch vụ. Một số mặt cụ thể hơn có thể là: Phát triển ngành nghề nông lâm kết hợp công nghiệp nhỏ, tiểu thủ công nghiệp, chế biến nông sản, sản xuất đồ gỗ thủ công mỹ nghệ… cùng tạo thành nền kinh tế chủ lực, kết hợp tổ chức các loại hình dịch vụ, du lịch đa dạng gắn với bản sắc dân tộc miền núi…

Như vậy, nếu nhìn toàn cảnh, quy hoạch và kiến trúc Quảng Ninh với mô hình được xem là Việt Nam thu nhỏ, đã có những bước tiến ngoạn mục trong quá khứ, dẫn đến những thành công thuyết phục đang hiển hiện hôm nay. Bên cạnh đó, trong quá trình phát triển, nhiều bất cập đã được lộ rõ cần sớm khắc phục điều chỉnh. Việc triển khai đồng loạt phát triển đô thị và nông thôn sắp tới, sẽ tạo ra áp lực rất lớn cho tỉnh, đặc biệt là ngành xây dựng. Với việc vào cuộc của các cấp, các ngành và cộng đồng nhân dân, nếu biết kết hợp thêm đầy đủ hệ thống chuyên gia chuyên sâu và tận dụng thời cơ, cả vùng chuỗi đô thị và nông thôn của tỉnh Quảng Ninh sẽ làm thêm được nhiều điều kỳ diệu trong xây dựng và phát triển đậm chất văn hóa, hội nhập thế giới đại đồng bền vững.

TS KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội KTS Việt Nam
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 10-2023)

The post Kiến trúc quy hoạch Quảng Ninh: Định hình hiện tại và hướng tới tương lai appeared first on Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam.

from Tạp chí Kiến trúc – Hội Kiến trúc sư Việt Nam https://ift.tt/IgA92WD
Blog phát triển bởi https://tuvankientrucnha.blogspot.com/
Tìm kiếm đơn vị chuyên xây dựng công trình nhà ở Hà Nội https://thoxay.vn//